Trên thực tế, tình trạng người lao động bị các "cò" XKLĐ lừa nhằm chiếm đoạt tài sản đang trở nên nhức nhối ở nghệ An.

   Ra ngõ gặp "cò"!

   Từ lâu, giới làm dịch vụ XKLĐ ở Nghệ An đã khá quen thuộc với một "cò" XKLĐ có tên là Bình (còn gọi là Bình "bói" vì anh ta có một thời hành nghề bói toán, từng ở tù. Ra tù, anh ta vẫn lén lút xem bói, đoán tướng cho khách, tổ chức nhận hồ sơ thi bằng lái mô tô và môi giới XKLĐ). Bình "bói" là một trong vô số những "cò" XKLĐ được đẻ ra từ cơ chế thị trường giành riêng cho lĩnh vực XKLĐ. Về nông thôn Nghệ An bây giờ, đi tới đâu, chúng tôi cũng được nghe người dân kể rành mạch về những anh, những chị ở công ty nọ, trung tâm kia đã từng về đây "tạo nguồn". Họ để lại những tấm "cac-vi-dít" đủ màu với những văn phòng, trung tâm giao dịch ở Vinh mà chỉ có cơ quan chức năng mới khẳng định được đích thị là "cò" XKLĐ.

   Theo số liệu từ Sở KH-ĐT Nghệ An, tính đến hết tháng 6/2007, Nghệ An có tới 191 DN tham gia dịch vụ XKLĐ. Theo quy định, các DN này sau khi được cấp giấy chứng nhận ĐKKD phải xin giấy phép hành nghề do Sở LĐ-TB&XH cấp và phải ký quỹ tại ngân hàng ít nhất 300 triệu đồng. Tuy nhiên, đến nay, ở Nghệ An mới chỉ có 7 DN/191DN thực hiện quy định đó.

   Tổng hợp số liệu từ Sở LĐ-TB&XH và Sở KH-ĐT cho thấy, chỉ riêng địa bàn TP Vinh đến nay có tới 251 DN trong và ngoài tỉnh tham gia khai thác nhân lực cung ứng cho XKLĐ, chưa tính những văn phòng, trung tâm không có tư cách pháp nhân cũng trưng biển XKLĐ nhằm "đục nước béo cò". Biển hiệu giới thiệu việc làm, đào tạo, cung ứng nhân lực XKLĐ mọc lên nhan nhản ở hầu khắp các đường phố, ngõ ngách, tạo ra một thị trường lao động xuất khẩu "thật- giả lẫn lộn" ở ngay TP Vinh.

   Trong vai một "môi giới XKLĐ", chúng tôi tìm đến một số trung tâm, văn phòng trên địa bàn TP Vinh. Tận mắt chứng kiến người lao động nông thôn bị lừa bằng những lời giới thiệu hết sức hấp dẫn về thị trường lao động nước ngoài. Một vài "cò" XKLĐ cho biết, cứ giới thiệu được 1 người đi qua bất cứ công ty nào, miễn là xuất cảnh được thì người môi giới có quyền nhận lại vài trăm "đô". Đi lao động ở các thị trường có mức lương cao như Đài Loan, Hàn Quốc, Nhật Bản... "cò" XKLĐ có thể phịa ra vô vàn lý do để "xà xẻo" từ 500 đến vài ngàn "đô" của người lao động...

Xin nêu một ví dụ: Từ năm 2005 đến nay, do thoả thuận giữa Bộ LĐ-TB&XH Việt Nam và Bộ LĐ Hàn Quốc, chỉ tiêu XKLĐ được phân về các Sở LĐ-TB&XH tỉnh nên đã nảy sinh một số tiêu cực mới. Ở Nghệ An, theo quy định, một trường hợp khi trúng tuyển sang làm việc có thời hạn tại Hàn Quốc, người lao động chỉ phải nộp một khoản phí là 654USD và 450USD phí hồi hương. Thế nhưng, ở một số văn phòng môi giới tại TP Vinh, khoản phí này được "cò" XKLĐ nâng lên tới 10.000USD.

   Lỗ hổng ngay từ cơ chế

   Ông Nguyễn Đăng Dương, Trưởng phòng Lao động- tiền công- tiền lương (Sở LĐ-TB&XH Nghệ An) than thở: "Cái khó của chúng tôi hiện nay là không tài nào quản lý được các DN tham gia dịch vụ XKLĐ vì có tới 184/191 DN khi được Sở KH-ĐT Nghệ An cấp giấy chứng nhận ĐKKD có ngành nghề kinh doanh XKLĐ nhưng không hề xin phép Sở LĐ-TB&XH và không thực hiện việc ký quỹ theo luật định. Nhiều cuộc họp chúng tôi đã đưa ý kiến này ra nhưng vẫn chưa nhận được sự phối hợp của các ngành".

   Chuyên viên phòng đăng ký kinh doanh của Sở KH-ĐT thì nói: "Chúng tôi thực hiện việc cấp giấy chứng nhận ĐKKD theo quy định của Luật Doanh nghiệp. Luật Doanh nghiệp không bắt buộc DN khi đăng ký ngành nghề kinh doanh là XKLĐ và giới thiệu việc làm phải có giấy phép và giấy xác nhận ký quỹ khi trình hồ sơ".

   Vậy là "lỗ hổng" đã phát sinh ngay từ việc áp dụng luật. Theo ý kiến của một số người am hiểu về XKLĐ, khi cấp giấy chứng nhận ĐKKD đối với ngành nghề kinh doanh có điều kiện, bắt buộc chủ DN phải hoàn thiện hồ sơ theo quy định của pháp luật. Các DN xin phép hoạt động kinh doanh dịch vụ XKLĐ, giới thiệu việc làm phải được Sở LĐ-TB&XH xem xét và cấp giấp phép hành nghề trước, phải có giấy chứng nhận đã ký quỹ của ngân hàng thì Sở KH-ĐT mới cấp giấy chứng nhận ĐKKD. Nếu thực hiện như hiện nay thì việc quản lý, hậu kiểm rất khó khăn. Mặt khác, cơ quan công an, thuế ngoài nghiệp vụ chuyên môn, cần có trách nhiệm phát hiện những DN, trung tâm, văn phòng hoạt động XKLĐ chưa đúng quy định pháp luật để xử lý nghiêm. Không thể để tồn tại mãi cảnh người lao động vẫn tiếp tục bị "cò" XKLĐ lừa đảo, làm nhiễu loạn thị trường như hiện nay.