Dự án nuôi tôm công nghiệp 20 ha ven biển (xã Sơn Mỹ, huyện Hàm Tân, Bình Thuận) của Công ty TNHH nuôi trồng thuỷ sản Ba Cúc (gọi tắt Công ty Ba Cúc). Công ty gồm hai thành viên là bà Nguyễn Thị Kim Cúc và Nguyễn Thị Thuỳ Ba, nhưng thực chất trực tiếp điều hành là ông Phan Đình Thật (Ba Thật- chồng bà Cúc), chủ cơ sở sản xuất nước đá và ông Nguyễn Quang Thùy (Sáu Thùy- chồng bà Ba), Trưởng phòng Bảo Việt thị xã La-Gi.

    Ngày 23/4/2001, Công ty Ba Cúc được UBND tỉnh Bình Thuận giao đất để "nuôi tôm công nghiệp", đã nhận được sự ngăn cản quyết liệt của một số hộ dân thôn 4, xã Sơn Mỹ, đã canh tác ổn định trên đất dự án từ nhiều năm trước. Điển hình là hộ ông Mai Đoan (76 tuổi) yêu cầu hỗ trợ đền bù diện tích 1,7 ha vỡ hoang từ năm 1973-1975.

   Biên bản cuộc họp ngày 16/11/2001 tại UBND xã Sơn Mỹ được xác nhận bởi Chủ tịch UBND xã Phan Văn Ngô, ông Ba Thật và ông Đoan, ghi: "Ông Mai Đoan và Công ty TNHH Ba Cúc không được tác động lên diện tích khi đôi bên chưa có sự thỏa thuận. Nếu bên nào vi phạm phải chịu trách nhiệm trước pháp luật". Thế nhưng, khi đất đang tranh chấp chưa được thỏa thuận đền bù, dự án triển khai chỉ đào lèo tèo mấy cái ao nuôi tôm, Sở Tài nguyên Môi trường tỉnh vẫn tham mưu cho UBND tỉnh cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho Công ty Ba Cúc vào tháng 3/2004. Vậy là ông Mai Đoan chống gậy cùng cậu con trai út đi khiếu kiện liên tục đòi tiền công khai phá (4,5 triệu/công), còn ông Ba Thật và ông Sáu Thùy phớt lờ vì "danh chính ngôn thuận" đất là của các ông ấy. 

   Trong suốt 4 năm (2001-2004), vì "năng lực tài chính" hạn chế, Công ty Ba Cúc sử dụng đất dự án không hiệu quả. Trên diện tích 20 ha, công ty chỉ đào có 5 hồ tôm (2.000 m2 mặt nước/hồ). Thực tế công ty nuôi 3- 4 hồ, cộng thêm 0,5 ha nữa đắp bờ và 1 nhà canh tôm, tổng cộng chỉ tròm trèm có 1,5 ha, còn lại hơn 18 ha bỏ hoang mặc cỏ dại mọc um tùm.

   Luật Đất đai năm 2003 qui định: "Đối với các dự án đầu tư quá 12 tháng không triển khai, hoặc quá 24 tháng mà không đảm bảo tiến độ thì thu hồi". Trên thực tế, việc xin đất dự án của Công ty Ba Cúc không phải chỉ nuôi tôm, mà tìm thời cơ để bán đất.

   Quả thật, đầu năm 2005, hai ông Ba Thật và Sáu Thùy đem bán hết cho ông Đặng Hoàng Phúc và bà Trần Thị Ngọc Hồng với giá 1,6 tỷ đồng. Nhưng khi các cơ quan chức năng địa phương phát hiện thì hai ông ngụy biện rằng "chỉ bán tài sản trên đất" chứ không bán đất. Nhưng điều này ai mà tin nổi, ông Phúc, bà Hồng không dại gì bỏ tiền tỷ ra để lấy cái "tài sản trên đất", với mấy chục cái bơm nước, mấy trăm mét ống dẫn nước mặn, một đống cánh quạt đập nước tạo oxy bằng nhựa đã xuống cấp và một căn nhà được Công ty Ba Cúc xây làm văn phòng đã bị hư hỏng nặng với giá trị chưa tới vài chục triệu đồng?

   Những tưởng mua đất dự án có sổ đỏ là xong, nào ngờ đến nay, ông Phúc còn "điên đầu" hơn, bởi phải tiếp tục đối phó với tình trạng tranh chấp đất trong dự án. Và nay không chỉ có hộ ông Mai Đoan với 1,7 ha mà còn phát sinh thêm hàng loạt các hộ dân thôn 4 khác cũng đâm đơn khiếu kiện (ông Dương Đức Tâm, Dương Quang Trường, Thái Bá Duy, Nguyễn Phụ, Ngô Ngọc Kế, Ngô Quang Xảo). Thế nên, ông Phúc mới cay đắng nói với ông Dương Minh Vượng (anh ông Tâm) rằng: "Chúng ta cùng nhau đi khiếu kiện để đòi lại quyền lợi, bởi vì tôi cũng bị ông Ba Thật lừa".

   Tiếp xúc với chúng tôi tại khu vực đất "dự án nuôi tôm" mà xung quanh vẫn còn cỏ dại mọc um tùm, ông Lê Văn Hùng (đại diện cho ông Phúc) tái khẳng định điều ông Phúc đã nói và thừa nhận thêm: "Ngoài 5 hồ tôm của Công ty Ba Cúc bỏ lại chưa có kế hoạch sử dụng, chúng tôi đào thêm mấy hồ nữa để nuôi tôm thẻ. Còn lại nhìn đâu cũng thấy tranh chấp cả!".

   Như vậy, sau 3 năm chuyển nhượng, ông chủ đầu tư mới cũng không thể khai thác hết diện tích đất dự án mà dừng ở mức 2-3 ha. Và như vậy, vẫn còn khoảng trên dưới 18 ha tiếp tục bị bỏ hoang. Ông Mai Đoan bức xúc: "Trong khi đất dự án của tư nhân xài không hết bán đi ôm tiền tỷ, còn chúng tôi đã mất đất không được đền bù còn phải đi mướn đất bên ngoài để canh tác".

   Thanh tra Sở Tài nguyên-Môi trường Bình Thuận sau gần 1 năm xác minh vừa mới có văn bản "sửa sai" đề nghị UBND tỉnh Bình Thuận thu hồi lại sổ đỏ vì Công ty Ba Cúc đã vi phạm một số qui định về đất đai, đồng thời kiến nghị CA tỉnh làm rõ việc mua bán đất bất hợp pháp nói trên.

   Trong quá trình đi tìm hiểu tư liệu cho bài viết, chúng tôi bất ngờ khi được biết ông Ba Thật có cả đất dự án du lịch biển. Đó là dự án ở bãi biển Đồi Dương Tân Bình (P.Bình Tân, La-Gi), diện tích 1,9 ha được cấp đã lâu. Khu vực này có vị trí tuyệt đẹp, chỉ cách bờ biển chừng 100 mét. Từ chợ La-Gi vào đây có 2 km với con đường tráng nhựa, hai bên đường là những trụ điện trồng thẳng tắp gắn đèn sáng cao áp về đêm. Ngay cả anh xe ôm cũng tỏ ra rất rành rẽ về "đất dự án" của Ba Thật (Công ty TNHH du lịch Ba Thật) và đưa chúng tôi đến tận nơi để mục sở thị những công trình đầu tư xây dựng dang dở đang "trơ gan cùng tuế nguyệt" với những nhà hàng, nhà nghỉ nằm rải rác, bị chìm khuất chung quanh bởi những cây dương, cỏ dại từ hai năm nay. Không biết đây có phải là kiểu lập dự án để "ăn đất" nữa không, nhưng với giá đất du lịch biển tại đây thấp nhất cũng có tới 150.000 đồng/m2 (theo QĐ 87 ngày 21/12/05 của UBND tỉnh Bình Thuận áp giá đền bù cho vùng Đồi Dương-Tân Hải). Có nghĩa là ông Ba Thật đang "cầm" trong tay một dự án có giá trị hàng tỷ đồng khác, khiến cho dư luận địa phương lại thêm hoài nghi.