Ngoại trưởng 5 nước Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Philippines và Singapore đã nhóm họp và công bố "Tuyên bố Bangkok", thành lập Hiệp hội các nước Đông Nam Á- ASEAN với mục đích thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hóa trong khu vực thông qua những nỗ lực chung trên tinh thần bình đẳng và hợp tác nhằm tăng cường cơ sở cho một cộng đồng thịnh vượng và hòa bình của các quốc gia Đông Nam Á.

Tháng 11/1974, tại Kuala Lumpur (Malaysia), Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao 5 nước ASEAN đã ra Tuyên bố khu vực hòa bình, tự do, trung lập (ZOPFAN).

   Đến hôm nay, sau 40 năm, từ nghèo nàn, lạc hậu, các nước ASEAN đã vươn lên và có vị trí quan trọng đối với kinh tế thế giới và khu vực như Singapore, Thái Lan, Malaysia… Đặc biệt, Singapore trở thành một trong số nước công nghiệp mới (NICs) và là một trong 4 con rồng châu Á.

   Về thu nhập bình quân đầu người năm 2006, Brunei cao nhất: 30.213,6 USD, Singapore 29.499,6 USD, Malaysia 5.880,4 USD, Thái Lan 3.167,8 USD, Indonesia 1.640,4 USD, Philippines 1.351,5 USD, còn lại 4 nước thành viên mới còn nghèo: Việt Nam 723,9 USD, Lào 574 USD, Campuchia 512,3 USD, Myanmar 208,6 USD.

40 năm là khoảng thời gian mà các nước ASEAN đã phấn đấu rất nhiều về mọi mặt dựa theo những chiến lược phát triển kinh tế cơ bản như chuyển nền kinh tế hướng nội sang hướng ngoại, công nghiệp hóa về xuất khẩu…  Chính phủ các nước ASEAN đã đưa ra chính sách thu hút vốn đầu tư nước ngoài, trợ cấp xuất khẩu (năm 1993, Thái Lan miễn thuế nhập khẩu cho các nhà xuất khẩu, các sản phẩm xuất khẩu được ưu tiên vay vốn, được trợ giá để có sức cạnh tranh; Indonesia không đánh thuế các nguyên liệu…), đẩy mạnh tư nhân hóa; hình thành khu vực mậu dịch tự do (AFTA) vào năm 1992…

    AFTA là khu vực mậu dịch tự do đầu tiên của các nước đang phát triển. Hiệp định về thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung CEPT được ký kết giữa các nước thành viên và triển khai từ tháng 1/1994, với mục tiêu biến ASEAN trở thành thị trường chung trong vòng 10 năm. Theo hiệp định này, các nước đã cam kết giảm thuế nhập khẩu hàng hóa còn 0- 5% vào năm 2003, riêng Việt Nam, Myanmar, Lào và Campuchia do gia nhập sau và điều kiện khó khăn, nên được gia hạn thêm 3 năm cho Việt Nam, 5 năm cho Myanmar và Lào, 7 năm cho Campuchia.

 Tuyên bố Bangkok năm 1967, Hiệp ước Bali, Tuyên bố hòa hợp ASEAN I năm 1976, Tầm nhìn 2020 năm 1997, Tuyên bố Bali II 2003, tiến tới Hiến chương ASEAN đều dựa trên nguyên tắc ứng xử tuân thủ Hiến chương LHQ.

Về kinh tế, ASEAN là một khu vực phát triển năng động, liên kết kinh tế sâu rộng, tuy nhiên vẫn còn một số hạn chế về chính trị. 10 nước ASEAN (tương lai sẽ kết nạp thành viên thứ 11 là Đông Timor) đều có nền kinh tế quy mô nhỏ, tổng lực GDP đến 2006 mới vượt qua mốc 1.000 tỷ USD, so với Mỹ, EU, Nhật, Trung Quốc thì vẫn còn khiêm tốn. Giữa các nền kinh tế có sự phân tầng rõ rệt, chỉ có 2 nước giàu, 4 nước nghèo...

   Riêng với Việt Nam, những điều đã làm được là cam kết thực hiện lộ trình AFTA thông qua việc mở rộng thị trường xuất khẩu của các nước ASEAN. Việt Nam tham gia ký kết Hiệp định khung về Khu vực đầu tư ASEAN (AIA) ngày 7/10/1998, với mục tiêu tạo ra khu vực đầu tư tự do trong nội bộ các nước ASEAN vào năm 2010 và cho các nước khác ngoài ASEAN vào năm 2020. Việt Nam chủ động đưa ra và tích cực thực hiện Chương trình hợp tác phát triển Tiểu vùng sông Mekong mở rộng, trong đó có dự án xây dựng các hành lang kinh tế, nhất là hành lang kinh tế Đông Tây, hành lang lưu thông Côn Minh-Hà Nội-Hải Phòng… Mặt khác, Việt Nam còn đưa ra nhiều sáng kiến, đề xuất được các nước ASEAN đánh giá cao.

   Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Việt Nam đã tham gia vào 20 dự án hợp tác khoa học công nghệ của ASEAN. Ở lĩnh vực giáo dục, tháng 2/1990, Bộ Giáo dục và đào tạo Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Bộ trưởng Giáo dục các nước Đông Nam Á (SEAMEO), tháng 7/1995 được công nhận là thành viên của Tiểu ban giáo dục của ASEAN.

   Về đầu tư trực tiếp nước ngoài, tính đến tháng 7/2005, Việt Nam tiếp nhận 800 dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài từ các thành viên trong khối ASEAN, trong đó dẫn đầu là Singapore (424 dự án, vốn đăng ký 9.037 triệu USD), tiếp đến là Malaysia (196 dự án, vốn đăng ký 1.616 triệu USD), Thái Lan (169 dự án, vốn đăng ký 1.593 triệu USD). Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã có một số dự án đầu tư tại một số nước thành viên như Lào, Singapore, Campuchia, Thái Lan.

   Thị trường ASEAN hiện chiếm khoảng 20% kim ngạch xuất khẩu và khoảng 25% kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam, trong đó Thái Lan, Singapore, Philippines và Indonesia là những khách hàng lớn. Thị trường ASEAN còn là nơi tiêu thụ khối lượng lớn nông sản, nhất là gạo của Việt Nam, đồng thời cũng là nơi cung cấp nhiều máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu, đặc biệt là xăng dầu cho Việt Nam…

   Nếu ASEAN vẫn giữ tốc độ tăng trưởng cao như hiện nay, đến năm 2015, khi hoàn thành việc xây dựng cộng đồng ASEAN, rất có thể GDP của cả khu vực sẽ tăng gấp đôi năm 2006.

Sự gia nhập ASEAN của Việt Nam đã và sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của cộng đồng ASEAN.