Việc xóa bỏ hoàn toàn các tạp chất trong hạt điều là điều kiện tiên quyết để giữ uy tín về chất lượng của hạt điều nhân Việt Nam trên trường quốc tế. Vì chỉ cần phát hiện một sợi tóc hay đá, sạn, tạp chất trong điều nhân, bạn hàng quốc tế có thể sẽ trả lại toàn bộ hàng hóa và phạt nặng doanh nghiệp xuất khẩu.

   Đáng mừng nhưng cũng đáng lo!

   Hiện nay cả nước có hơn 118 đơn vị tham gia xuất khẩu điều nhân. Tuy nhiên chỉ khoảng 20 doanh nghiệp có giá trị xuất khẩu trên 5 triệu USD. Có những đơn vị chỉ xuất khẩu được vài container hàng mỗi năm. Đồng thời ngày càng có nhiều nhà máy ở nước ta đang chế biến những sản phẩm đa dạng từ điều: dầu điều, bánh kẹo điều, điều rang muối, điều chiên bơ… Điều này cho thấy nhu cầu và khả năng xuất khẩu của các doanh nghiệp là khá phong phú. Nhưng cũng phát sinh những khó khăn cho việc thông tin giá cả, thị trường và bảo đảm ATVSTP và nâng cao chất lượng sản phẩm, giữ uy tín thương hiệu điều xuất khẩu Việt Nam. Nhân điều xuất khẩu được sử dụng chủ yếu như một loại thức ăn và tiêu thụ mạnh ở các nước phát triển như: Hoa Kỳ, Canada, Úc, Anh, Hà Lan, Đức, Pháp…. Những nước này đòi hỏi rất ngặt nghèo về chất lượng và ATVSTP.

   Theo báo cáo của Hiệp hội Điều Việt Nam, năm 2006, ngành điều đã xuất khẩu được 126.808 tấn đạt kim ngạch 503,7 triệu USD và trở thành quốc gia hàng đầu thế giới về xuất khẩu hạt điều nhân. Tuy nhiên, lượng điều nhân xuất khẩu được trong năm 2006 dù tăng 16,56 % so với năm 2005, nhưng chỉ tăng 0,45% về giá trị. Điều này cho thấy ngành này dù có bội thu về sản lượng, nhưng việc nâng cao giá trị gia tăng cho hàng hóa vẫn còn là bài toán khó. Theo ước tính 8 tháng đầu năm, các DN xuất khẩu được khoảng 92 ngàn tấn nhân các loại, đạt kim ngạch khoảng 375 triệu USD, chiếm 65,71% kế hoạch xuất khẩu về lượng và đạt 67% về giá trị.

   Để duy trì vị trí số 1 về xuất khẩu hạt điều nhân, việc nâng cao chất lượng và nhất là đảm bảo VSATTP là vấn đề bức thiết cần sự quan tâm đặc biệt hiện nay. Thực tế trong thời gian qua, đã có một số container hạt điều nhân xuất khẩu bị lỗi về VSATTP. Người mua đã từ chối nhận hàng, trả hàng về Việt Nam hoặc họ sẽ thực hiện các biện pháp tái chế tại cảng đến với chi phí rất cao và yêu cầu người bán Việt Nam phải hoàn trả các chi phí này. Một số lỗi có thể kể đến như: sản phẩm còn lẫn sâu sống, côn trùng, tóc, dây nhựa các loại, tạp chất kim loại, dư lượng thuốc trừ sâu cao… Cụ thể gần đây, khách hàng Nhật Bản đã phát hiện một số lô hàng Việt Nam xuất khẩu sang có dư lượng thuốc diệt côn trùng Permethrin nên đã thông báo kiểm tra 100% các lô điều nhân nhập khẩu từ Việt Nam. Việc này đã gây nên luồng dư luận không tốt đối với ngành điều Việt Nam nói chung. Qua tìm hiểu, thuốc Permethrin không dùng để khử trùng mà là thuốc diệt kiến, mối… Như vậy, nguyên nhân chính là do các nhà máy, cơ sở chế biến khi thực hiện vệ sinh nhà xưởng đã không đóng kín cửa hoặc không phủ bạt kín hàng hóa. Một số nhà máy phải chở hàng bằng xe tải về đóng container tại các cảng. Tuy nhiên, các phương tiện xe tải không đảm bảo sạch sẽ nên có thể có gián và côn trùng chui qua các lỗ của thùng carton chứa hàng bên trong.

   Làm gì để đảm bảo VSATTP?

   Là một công ty giám định hàng hóa xuất nhập khẩu lớn ở Việt Nam và đã sát cánh với ngành điều trong mấy chục năm qua, Vinacontrol đã mạnh dạn đưa ra giải pháp: Quá trình sản xuất tại nhà máy, nếu các khâu kiểm tra chất lượng nội bộ hoặc giám định chúng ta phát hiện thấy các sai sót về chỉ tiêu VSATTP thì nên thực hiện ngay các biện pháp tái chế hàng hóa tại chỗ. Điều này, giúp việc giao hàng đạt tiêu chuẩn quy định và tránh khiếu nại từ phía người mua nước ngoài.

   Để giữ vững thị phần và phát triển, thời gian tới, các nhà sản xuất và xuất khẩu nên có kế hoạch đầu tư đổi mới thiết bị, công nghệ và chú trọng đúng mức đến việc kiểm soát chặt chẽ vệ sinh an toàn, loại bỏ các tạp chất và nguồn lây nhiễm vi sinh vật trong tất cả các khâu của quá trình sản xuất từ khâu chọn lọc nguồn nguyên liệu sạch ở đầu vào đến khâu chế biến, đóng gói, khử trùng, bảo quản và vận chuyển. Một trong những giải pháp có tính chiến lược và đồng bộ nhất là các nhà máy nên xây dựng hệ thống quản lý chất lượng máy đạt chuẩn HACCP, thực hành sản xuất tốt (GMP) hoặc tuân thủ hệ thống quản lý chất lượng toàn diện ISO9001:2000.