Thâm hụt cán cân thanh toán khiến đồng Việt Nam luôn chịu sức ép rất lớn. Sức ép này sẽ chuyển sang năm 2010, gây nhiều khó khăn cho xuất khẩu, thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Vì vậy, điều hành tỷ giá VND/USD năm 2010 đang là thách thức lớn với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Áp lực gay gắt

"VND đang mất giá so với USD. Điều này thực sự là một nghịch lý trong bối cảnh USD đang có xu hướng yếu đi trên thị trường quốc tế và nhiều quốc gia đang cùng nỗ lực can thiệp để bảo vệ USD, bởi nếu nội tệ tăng giá quá mạnh so với USD sẽ cản trở lớn tới hoạt động xuất khẩu và cán cân thanh toán thương mại"- TS Võ Trí Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu và quản lý kinh tế trung ương, nhận xét.

Ông Thành phân tích thêm: Bản thân VND đang chịu áp lực giảm giá vì rất nhiều nguyên nhân. Thực tế, năm nay, lạm phát tại Việt Nam đã giảm đáng kể và tương đối ổn định ở mức 7% nhưng vẫn còn cao so với các nước trong khu vực. Dự báo năm 2010, lạm phát có thể tăng tới 8- 9%. Khủng hoảng tài chính đã khiến thâm hụt cán cân thanh toán tổng thể của Việt Nam mỗi năm có thể lên tới 1,5- 2 tỷ USD. Chưa kể các dòng vốn đổ về Việt Nam (kiều hối, FDI...) đang có xu hướng giảm khiến cán cân thanh toán tổng thể chắc chắn sẽ thâm hụt.

Thị trường ngoại hối Việt Nam cũng có hiện tượng phân khúc và thiếu tính thống nhất. Vẫn còn tồn tại khoảng cách giữa nhà nhập khẩu và xuất khẩu, giữa người dân và Nhà nước, nên con số tổng thể không phản ánh đầy đủ bức tranh về VND.

Trong thực tế đã xuất hiện tình trạng đầu cơ găm giữ ngoại tệ khiến thị trường ngoại tệ thêm căng thẳng. Người dân, DN có ngoại tệ chỉ nắm giữ, hoặc gửi ngân hàng nhưng không bán cho ngân hàng, nên ngân hàng thừa ngoại tệ để cho vay nhưng thiếu ngoại tệ để bán cho đối tượng có nhu cầu.

Do thiếu công cụ phòng ngừa rủi ro nên quản lý thị trường ngoại hối cũng có những hạn chế nhất định, đặc biệt là hạn chế trong việc chuyển đổi tiền tệ, kiểm soát chênh lệch kỳ hạn. "Nếu thị trường ngoại hối phái sinh phát triển tốt, cơ chế chính sách thông thoáng, định giá đồng tiền một cách hợp lý thì cơ hội cho ngân hàng thương mại nhiều hơn trong việc phòng ngừa rủi ro"- ông Nguyễn Hữu Nghĩa, Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê tiền tệ (Ngân hàng Nhà nước), khẳng định.

Theo dự báo của TS Hoàng Huy Hà- Phó TGĐ Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, hiện USD đang yếu đi so với các đồng tiền khác. Tuy nhiên, trong năm 2010, khi nền kinh tế Mỹ dự báo sẽ phục hồi, USD sẽ mạnh trở lại nên dự báo tỷ giá sẽ rơi vào khoảng 18.500- 19.000 VND/USD.

Phương cách nào giảm áp lực?

Đánh giá về sự điều hành của Ngân hàng Nhà nước thời gian qua, ông Võ Trí Thành cho rằng: Việc "neo" VND vào USD trong thời gian dài chỉ có lợi cho đầu những năm 2000. Nhưng cách điều hành ấy hơi cứng nhắc, đáng lẽ năm nay nên điều chỉnh tỷ giá mạnh mẽ hơn, tốt hơn là vào tháng 7, còn bây giờ thì hơi muộn.

TS Nguyễn Minh Phong- Viện Nghiên cứu phát triển KTXH Hà Nội- cho rằng: Việc duy trì quá lâu tỷ giá gần như cố định giữa VND và USD bất chấp những sự trồi sụt giá trị đồng USD khá mạnh trên thị trường tiền tệ thế giới có thể khiến VND trở nên bị định giá cao, làm cho hàng hóa Việt Nam trở nên đắt đỏ trên thị trường thế giới và nhập siêu tăng vọt. Quản lý tỷ giá cũng cần khắc phục sự chênh lệch lớn giữa tỷ giá niêm yết chính thức và tỷ giá "chợ đen", nhất là sự chênh lệch này lại diễn ra trong bối cảnh duy trì biên độ giao độ giao dịch tỷ giá hẹp và lãi suất huy động ngoại tệ thấp, nhằm tránh sự cộng hưởng các cơ hội vàng cho các hoạt động đầu cơ trong nước và quốc tế gây thiệt hại cho DN cũng như cho dự trữ quốc gia và sự ổn định tiền tệ nói chung.

Một điểm nữa mà ông Hoàng Huy Hà nêu ra cũng rất đáng lưu ý: DN cần những thông tin rõ ràng trong điều hành tỷ giá với thời gian dưới 12 tháng của Ngân hàng Nhà nước, đặc biệt là các DN kinh doanh xuất nhập khẩu, để có kế hoạch sản cân đối ngoại tệ.

Minh Hà