Báo Kinh tế Hợp tác Việt Nam số 18+19 (ngày 30/4- 13/5/2009) có bài phản ánh về dự án sản xuất phân vi sinh của Công ty liên doanh Thần Nông Minh Châu (nhà máy đặt tại xã Hoàng Quế, huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh) không có hiệu quả, gần 20 ha đất nông nghiệp để xây dựng nhà máy bị bỏ hoang từ cuối năm 2005, gây lãng phí lớn.

Để đánh giá khả năng thực hiện dự án, ngày 25/8/2008, UBDN tỉnh Quảng Ninh có văn bản số 512/VP11 (PQ17), lập đoàn kiểm tra gồm đại diện Sở KH&ĐT, Sở NN&PTNT, Sở TN&MT, Sở Công thương, Công an tỉnh và UBND huyện Đông Triều, do ông Nguyễn Hữu Giang, Phó giám đốc Sở KH&ĐT làm trưởng đoàn.

Ngày 17/10/2008, đoàn kiểm tra đã có văn bản số 962/KHĐT- KTDN, báo cáo UBND tỉnh, trong đó kiến nghị: Trước mắt, trong năm 2008, Công ty liên doanh Thần Nông Minh Châu phải triển khai ngay việc xây dựng tường rào, trồng cây xanh, tạo cảnh quan xung quanh, mở rộng thử nghiệm các loại cây trồng khác, không để lãng phí đất. Về tiến độ triển khai, công ty phải hoàn thành toàn bộ việc đầu tư trong năm 2009. Không chấp nhận dãn tiến độ đến năm 2012 như kiến nghị của công ty...

Để tìm hiểu thêm về dự án chiếm gần 20 ha đất nông nghiệp ngay cạnh đường 18A, trên trục quốc lộ Hạ Long- Hà Nội bị bỏ hoang, chiều ngày 15/12/2009, chúng tôi về UBND xã Hoàng Quế. Ông Nguyễn Văn Đệ, Phó chủ tịch UBND xã biết chúng tôi tìm hiểu về dự án Thần Nông Minh Châu, ông từ chối, bảo chúng tôi phải gặp bà Phạm Thị Toan- Chủ tịch. Bà Toan cũng từ chối, bảo phải gặp ông Nguyễn Thành Viên, Phó chủ tịch.

Trong khi chờ ông Nguyễn Thành Viên, chúng tôi gặp những đảng viên lão thành ở thôn Nội Hoàng Đông, các ông rất búc xúc, bởi gia đình các ông đều bị thu hồi hàng chục ha đất, giá đền bù rẻ mạt. Theo các ông, diện tích đất bị thu hồi đã được thuần hóa hàng trăm năm, năng suất 2 tạ/sào/vụ, trong 5 năm nay (17/3/2005- 15/12/2009), với gần 20 ha bỏ hoang, nông dân bị thiệt hại hơn 1.000 tấn lương thực. Tuy vậy, là gia đình cán bộ, đảng viên, các ông chấp hành nghiêm túc chủ trương công nghiệp hóa nông thôn của Đảng và Nhà nước. Dự án để hoang hóa, mất đất, nông dân mất kế sinh nhai, đời sống bà con trở nên nghèo khó. Các ông cũng cho biết, giá đến bù 50.000 đ/m2 ở vị trí thuận lợi như dự án là quá rẻ, trong khi ở vị trí xa đường quốc lộ có giá hơn 4 triệu đồng/m2.

Chúng tôi đến XN chăn nuôi lợn giống Tràng Bạch, đơn vị bị thu hồi đất và đường. Ông Đặng Quốc Bảo, Giám đốc XN tỏ ra tiếc nuối. XN được thành lập từ năm 1963, hồi ấy gọi là Trại chăn nuôi lợn giống, có nhiệm vụ chăn nuôi, cung cấp lợn giống cho cả tỉnh, chủ yếu là giống lợn thuần chủng Móng Cái. Cao điểm XN chăn nuôi 300- 500 con lợn thương phẩm, hàng nghìn lợn nái... Lao động XN có thời điểm tới hàng trăm người, doanh thu vài tỷ đồng/năm, thu nhập của người lao động từ 2- 2,2 triệu đồng/người/tháng. Xí nghiệp được cấp hơn 10 ha đất nông nghiệp tại dự án bây giờ để sản xuất thức ăn cho lợn. Đất bị thu hồi, hiện XN chỉ còn 8 CBCNV, chỉ còn 120 đầu lợn (60 con lợn đực Móng Cái, 60 lợn nái thuần chủng); con đường trải thảm nhựa mà công ty liên doanh hứa vẫn chưa có...

Chỉ sau hơn 8 tháng chúng tôi trở lại văn phòng công ty liên doanh, khung cảnh càng... thê thảm hơn. Văn phòng vắng hoe, các phòng làm việc trống hơ trống hoác, bụi phủ một lớp dầy. Cỏ dại mọc tận hiên nhà. Văn phòng công ty duy nhất có anh Đỗ Văn Bình làm nhiệm vụ... trông nhà. Anh Bình cho biết, nhà máy ngừng sản xuất, công ty cho nhân viên và công nhân nghỉ việc, giám đốc cũng ít khi đến công ty...

Ngán ngẩm trước cảnh hoang hóa của một công ty liên doanh, chúng tôi vào "lều" bảo vệ, có lẽ tồi tệ hơn lều chăn vịt. Ông bảo vệ có tên là Đức, khoảng hơn 50 tuổi, trước là cán bộ XN nuôi lợn giống, nghe dự án liên doanh tưởng hoành tráng, ông xin nghỉ việc "một cục", xin vào làm bảo vệ cho công ty từ ngày mới thành lập. Cái lều cũng được dựng tạm từ ngày ấy. Lương hơn 1 triệu đồng/tháng, không có ngày nghỉ chủ nhật, lễ, tết. Ông Đức bảo, trở đi mắc núi, trở lại mắc sông, chẳng biết công ty cầm cự được bao lâu nữa!

Dự án sản xuất phân vi sinh phục vụ nông nghiệp, vốn đầu tư 7,6 triệu USD, công suất hàng chục vạn tấn/năm, sử dụng gần 20 ha đất nông nghiệp, vậy mà hơn 5 năm nay vẫn chỉ là mấy ngôi nhà lợp tôn, trong kho lăn lóc một ít phân bón. Trong khi đó, hàng trăm hộ nông dân mất đất lâm vào cảnh khó khăn. Thiết nghĩ UBND tỉnh Quảng Ninh cần khẩn trương xem xét để có phương án sử dụng quỹ đất nông nghiệp một cách có hiệu quả, không nên kéo dài một dự án mà nhà đầu tư không có đủ tiềm lực.

Lê Thị Thiện