Nghệ An có diện tích tự nhiên lớn, tài nguyên thiên nhiên đa dạng, phong phú, nguồn nhân lực dồi dào, giao thông thuận tiện. Với những tiềm năng, lợi thế như vậy, lẽ ra từ lâu, Nghệ An phải là tỉnh giàu mạnh. Thế nhưng, từ nhiều năm nay, Nghệ An vẫn không thoát khỏi những lúng túng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh về môi trường đầu tư, môi trường kinh doanh so với nhiều tỉnh khác. Vì sao vậy?

Theo chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2009 được Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố ngày 14/1/2010 cho thấy, Nghệ An rơi từ vị trí thứ 42 năm 2008 xuống vị trí thứ 56- cùng nhóm 9 tỉnh có năng lực cạnh tranh kém nhất cả nước. Nhiều chuyên gia kinh tế và những người quan tâm đến Nghệ An đều tỏ ra lo ngại. Không ít doanh nhân Nghệ An thành danh trên đất khách cũng tỏ ra buồn lòng.

Nhiều quan chức, chuyên gia kinh tế, doanh nghiệp, doanh nhân tại Nghệ An cho rằng, nguyên nhân về năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Nghệ An bị tụt hạng có hệ lụy từ nhiều năm về trước. Lỗi không hẳn chỉ là lãnh đạo của tỉnh Nghệ An thiếu kiên quyết trong điều hành, mà chính là năng lực vận hành của cả bộ máy sở, ban, ngành liên quan. Bất cứ kỳ họp nào của Hội đồng nhân dân tỉnh, những vướng mắc trong cải cách thủ tục hành chính, ý thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, trách nhiệm của những sở hay bị kêu ca là “nhũng nhiều”, đều bị đưa ra chất vấn. Những lời hứa, những cam kết, những kế sách tại nghị trường lúc nào, kỳ họp nào cũng tỏ ra quyết liệt, thẳng thắn, bức xúc… nhưng rồi lại đi vào “vết xe cũ”.

Điều đáng buồn nhất của Nghệ An khi VCCI công bố kết quả PCI 2009, 9 lĩnh vực điều hành đều đạt điểm thấp, nhưng có lẽ đáng quan tâm nhất là chỉ số về “Chi phí không chính thức”. Lĩnh vực này chỉ đạt 4,64 điểm, thấp nhất cả nước! Theo bình luận của một chuyên viên ở Sở KH&ĐT Nghệ An, điều này chứng tỏ là nạn nhũng nhiễu, vòi vĩnh, yêu cầu “bôi trơn” đã và đang diễn ra “hồn nhiên” ở không ít sở, ban, ngành.

Báo Kinh tế Hợp tác Việt Nam đã không ít lần chỉ ra những “trò ảo thuật” của một số chuyên viên thuộc ngành điện lực, thuế, TN&MT trong việc giải quyết những khiếu nại, vướng mắc liên quan đến quyền lợi của doanh nghiệp. Ngay như phòng Đăng ký kinh doanh của Sở KH&ĐT Nghệ An, phóng viên báo Kinh tế Hợp tác Việt Nam đã không ít lần gặp phải sự nhũng nhiều, gây khó khăn trong tiếp cận tài liệu phục vụ cho nhiệm vụ tuyên truyền.

Mới đây nhất, thực hiện chủ trương của tỉnh Nghệ An về thu hút nhân tài, sinh viên Phan Thị Cảnh (quê huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An), tốt nghiệp trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội loại giỏi, được kết nạp Đảng khi còn là sinh viên, khi về tỉnh Nghệ An xin đầu quân thì bị “hắt hủi”, bị từ chối khéo. Đến khi báo chí phát hiện, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An- ông Phan Đình Trạc- có ý kiến gay gắt với Sở Nội vụ và một số sở liên quan thì “nhân tài” đã được Vietnam Arline đón nhận.

Về thu hút đầu tư, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp khi đến với Nghệ An, không thể không nhắc tới dự án đưa cây cao su vào Nghệ An. Đây là một chủ trương lớn của Chính phủ, được Nghệ An đưa vào danh mục các dự án kêu gọi đầu tư từ lâu. Thế nhưng, khi Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam khảo sát và lựa chọn xong địa điểm triển khai dự án bằng việc chuyển nguyên trạng toàn bộ diện tích đất đai, con người của Tổng đội TNXP 6 sang cho Công ty CP Cao su Nghệ An thì vấp phải không ít khó khăn, thử thách. Chính quyền huyện và Tỉnh đoàn, Sở TN&MT, Sở NN&PTNT Nghệ An đã làm gì trong việc khẩn trương giải quyết những vướng mắc này cho doanh nghiệp?

Việc đầu tư xây dựng mới chợ Ga Vinh, chợ Giát theo mô hình văn minh, hiện đại cũng đang vấp phải không ít rào cản. Một vài cá nhân vì lợi ích riêng mà né tránh trách nhiệm hoặc mặc cho tiểu thương khiếu khiện. Hoặc như dự án “Chăn nuôi bò sữa và chế biến công nghiệp tập trung” với tổng vốn đầu tư 6.300 tỷ đồng của Ngân hàng CP Thương mại Bắc Á vừa khởi động được nửa năm nay nhưng xem ra không ít trở ngại đang hiện hữu.

Bên cạnh đó, không ít dự án, khi nhà đầu tư không đủ năng lực tài chính để triển khai theo tiến độ cam kết, đã không thu hồi được đất đai, gây lãng phí và làm “nham nhở” quy hoạch.

Theo số liệu từ cơ quan chức năng, từ năm 2006 đến nay, Nghệ An có 209 dự án được cấp phép đầu tư với số vốn đăng ký 47.649,7 tỷ đồng. Một số dự án lớn được kể tên nhiều như: Chăn nuôi bò sữa và chế biến công nghiệp tập trung, Thủy điện Bản Vẽ, Thủy điện Hủa Na, Thủy điện Khe Bố, Nhà máy bia Sài Gòn- Sông Lam, Tổ hợp sân golf, khách sạn, biệt thự thị xã Cửa Lò, Thủy điện Nhạn Hạc, Khu du lịch sinh thái Bãi Lữ, Nhà máy xi măng Đô Lương…

Tuy nhiên, nhìn lại bức tranh về tốc độ triển khai các dự án cho thấy, số vốn thực hiện của hầu hết các dự án đều đạt thấp, chỉ chiếm khoảng 20%. Đây thực sự là một dấu hiệu báo động mà không chỉ riêng nhà đầu tư, mà trước hết, những người Nghệ An (đặc biệt là những cán bộ, công chức, viên chức…) phải tự nhìn lại mình, phải thực sự dám đối mặt với sự thật, không nên bao biện, đùn đẩy trách nhiệm cho người khác! Hơn ai hết, những người đứng đầu các sở, ngành Nghệ An phải tự thấy “xấu hổ” khi môi trường đầu tư, năng lực cạnh tranh tiếp tục bị tụt hậu!

Trần Cường