Bộ luật Lao động cùng các văn bản dưới luật Lao động là cơ sở pháp lý để điều chỉnh quan hệ lao động. Trên cơ sở đó, vai trò của các chủ thể trong quan hệ lao động cũng đã từng bước được xác định cụ thể như cơ chế ba bên (nhà nước, đại diện người lao động và đại diện người sử dụng lao động).

Quan hệ ba bên được quy định tại khoản 2 Điều 10 Bộ luật Lao động: Nhà nước hướng dẫn người lao động và người sử dụng lao động xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa và ổn định, cùng nhau hợp tác vì sự phát triển của doanh nghiệp. Chính phủ quyết định và công bố mức lương tối thiểu chung và mức lương tối thiểu vùng, mức lương tối thiểu ngành cho từng thời kỳ sau khi lấy ý kiến Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam và đại diện người sử dụng lao động...

Trong cơ chế ba bên, Liên minh HTX Việt Nam được Chính phủ công nhận là tổ chức đại diện cho giới chủ sử dụng lao động ở Việt Nam. Liên minh HTX Việt Nam đã thường xuyên tham gia đóng góp ý kiến vào chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về lao động, xây dựng các chính sách về lao động và quan hệ lao động, tổ chức thực hiện chính sách về lao động và các vấn đề khác theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và các bên theo dúng quy định cuả pháp luật một cách có hiệu quả. Đồng thời Liên minh HTX Việt Nam đã chỉ đạo Liên minh HTX các tỉnh, thành phố chủ động phối hợp với các bên giải quyết các vấn đề phát sinh trong quan hệ lao động; đề xuất các giải pháp phòng ngừa và giải quyết tranh chấp lao động ở địa phương. Nhiều cán bộ của Liên minh HTX được cử tham gia Hội đồng trọng tài lao động cấp tỉnh đã góp phần hòa giải được nhiều vụ tranh chấp lao động. Tuy nhiên các cán bộ hòa giải chủ yếu là kiêm nhiệm, hầu như chưa được đào tạo chuyên sâu, do vậy, những hiểu biết và kỹ năng giải quyết các vấn đề liên quan tới tranh chấp lao động còn hạn chế.

Liên minh HTX Việt Nam là tổ chức duy nhất có tổ chức chặt chẽ từ trung ương đến các tỉnh, thành phố và thực sự là tổ chức đại diện cho người sử dụng lao động trong khu vực kinh tế hợp tác, HTX. Liên minh HTX Việt Nam cũng là tổ chức có điều kiện thuận lợi nhất khi triển khai các vấn đề có liên quan tới chính sách lao động cho khu vực nông nghiệp, nông thôn. Với chức năng tư vấn, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các thành viên, Liên minh HTX Việt Nam và Liên minh HTX các tỉnh, thành phố đã thường xuyên phối hợp với các bộ, ngành liên quan, chính quyền địa phương giải quyết những khó khăn trong hoạt động theo đúng Luật HTX và Bộ luật Lao động.

Nghị định 145/2004/NĐ- CP ngày 14/7/2004 của Chính phủ chỉ quy định việc tham gia ý kiến của đại diện người lao động và đại diện người lao động với cơ quan nhà nước ở cấp tỉnh trong quan hệ lao động. Mặt khác, vì không có quy định cần thiết về cơ chế ba bên nên các cơ quan nhà nước trực tiếp giải quyết các vụ việc nhiều khi lúng túng. Qua thực tế cho thấy, tại các doanh nghiệp nói chung và các HTX nói riêng, cơ chế đối thoại và hợp tác tại nơi làm việc có hiệu quả thấp. Cơ chế đối thoại xã hội ba bên chưa có vai trò xứng đáng, đặc biệt là cấp địa phương, năng lực và tính đại diện của các đối tác xã hội tham gia vào cơ chế đối thoại xã hội ở các cấp chưa đáp ứng được yêu cầu, cho nên đã dẫn tới nhiều vụ đình công và tranh chấp lao động.

 Để khắc phục tình trạng trên, tiến tới mối quan hệ hài hòa ổn định cần phải nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật liên quan tới quan hệ lao động, như sửa đổi Bộ luật Lao động và Luật Công đoàn nhằm phát huy hơn nữa vai trò, trách nhiệm của các chủ thể trong quan hệ lao động, thực hiện tốt cơ chế phối hợp ba bên ở các cấp ngành và địa phương trong quan hệ lao động, thúc đẩy ký kết thỏa ước lao động tạp thể cấp ngành, cấp khu vực và tại doanh nghiệp; tạo lập môi trường để đại diện người sử dụng lao động hoạt động có hiệu quả nhằm hỗ trợ cho doanh nghiệp thực thi pháp luật lao động, nâng cao trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc chăm lo lợi ích đời sống vật chất tinh thần cho người lao động...

Ngọc Cầm