Ba Chẽ là huyện miền núi của tỉnh Quảng Ninh. Vài năm trước, đây là địa phương có tỷ lệ hộ đói nghèo cao nhất tỉnh (trên 70%, một số xã trên 80%). Nay, được sự quan tâm của tỉnh, sự chia sẻ của cộng đồng, Ba Chẽ đã khá lên rất nhiều.

Cơ sở chế biến gỗ của HTX Toàn Dân

 Ba Chẽ đất rộng, người thưa, diện tích tự nhiên trên 500 km2, trong đó trên 40.000 ha rừng và đất rừng. Tổ chức hành chính gồm 7 xã và 1 thị trấn, với  trên 18 vạn dân (gồm 10 dân tộc anh em), sống rải rác ở 72 thôn, khe, bản, với 86 điểm dân cư, mật độ dân cư gần 40 người/km2.

Là cán bộ ngành kinh tế tổng hợp của tỉnh nhiều năm, nhưng suốt thời công chức, tôi mới chỉ đến Ba Chẽ được ba lần. Cũng chỉ tại đường xá khó khăn, khoảng cách giữa mỗi lần lên khá xa, 5 đến 10 năm, nên lần sau lên, Ba Chẽ đã khác lần trước rất nhiều.

Lần lên Ba Chẽ trước là nhân dịp kỷ niệm 60 năm thành lập huyện (4/10/1946 - 4/10/2006). So với lần đầu lên thì thị trấn Ba Chẽ đã như một đô thị miền xuôi, cũng nhà tầng, cửa hàng, cửa hiệu, ô tô, xe máy nổ rình rình. Đặc biệt nhất là từ ngã ba Tiên Lãng (Tiên Yên) con đường cấp phối, ổ trâu, ổ gà, lượn sống trâu xưa nay vẫn lên dốc, xuống đèo, vẫn quanh co nhưng được trải nhựa phẳng lỳ.

Sáng hôm sau, theo nguyện vọng muốn được lên xã Đạp Thanh, Anh Trần Trung Thạo, chuyên viên ban Tuyên giáo huyện ủy, đèo tôi trên chiếc xe Dream  đã rão xích, thỉnh thoảng lại roạt roạt, lịch kịch. Anh Thảo bảo: “Đường bây giờ đã được đổ bê tông phẳng lỳ, chỉ tội nhiều dốc, nhiều cua thôi. Cứ như trước đây vài năm, xe này không đưa chú đi dược đâu”. Lần ấy lên Đạp Thanh, thật không may, giám đốc Công ty Vương Tuy đi vắng. Tuy vậy, tôi cũng viết được một bài bút ký về sự đổi thay của Ba Chẽ.

Thế rồi mới đây, trong một lần làm việc với Liên minh HTX-DNNQD tỉnh Quảng Ninh, được biết huyện Ba Chẽ giờ có HTX, do ông Lê Công Tiềm làm chủ nhiệm, làm ăn hiệu quả cao. HTX đã đầu tư hàng chục tỷ đồng, trồng, bảo vệ hàng trăm ha rừng, góp phần phủ xanh núi trống, đồi trọc, nâng diện tích rừng Ba Chẽ  phủ xanh được lên 47,5%, khai thác chế biến gỗ xuất khẩu, tạo việc làm cho hàng trăm lao động người dân tộc, doanh thu hàng chục tỷ đồng và đóng góp cho ngân sách Nhà nước hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Chủ nhiệm Lê Công Tiềm nhiều năm được tôn vinh là doanh nhân tiêu biểu cấp quốc gia. Tôi lại háo hức muốn được “mục thị sở tại”.

Trở lại sau gần 5 năm, trước mắt tôi, Ba Chẽ đã hoàn toàn khác trước: Về điện, hiện 95% số hộ dân Bã Chẽ đã được dùng điện lưới quốc gia. Về đường, con đường xuyên huyện từ thị trấn nối với huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang dài 60 km, rộng 4 mét được trải bê tông phẳng lì. Các xã đều đã có đường ô tô, có trường trung học cơ sở đã được cao tầng hóa. 100% trẻ em lứa mầm non và đủ 6 tuổi ở Ba Chẽ đã được đến trường. Xã nào cũng có trạm y tế, có đủ cơ số thầy thuốc, thuốc, tỷ lệ sinh đẻ đã giảm nhiều. Chỉ mấy năm mà Ba Chẽ đổi thay đến nhường nào…

Theo chỉ dẫn của ông Lê Công Tiềm qua điện thoại di động, tôi thuê một chiếc xe ôm chở lên Đạp Thanh. Sau gần 2 giờ lên dốc, xuống đèo, xe dừng trước một xưởng chế biến gỗ bề thế.  Hàng chục chiếc máy cưa, máy xẻ chạy ầm ầm. Nhiều chiếc xe tải từ Bắc Ninh, Bắc Giang đang chờ lấy hàng. Phía chân đồi là ngôi nhà cấp bốn với tấm biển hiệu: “Công ty TNHH sản xuất- chế biến Nông- Lâm sản Vương Tuy”. Thì ra ông Lê Công Tiềm chính là giám đốc Công ty TNHH Vương Tuy sản xuất miến dong mà cách đây gần 5 năm tôi đã cất công lên Đạp Thanh tìm, nhưng không gặp. Ông Tiềm là người gốc huyện Gia Bình (tỉnh Bắc Ninh). Tên Vương Tuy là ghép lại từ tên con trai: Lê Công Vương và cháu Lê Công Tuy.

Ông Tiềm bảo tứ đại nhà ông là nông dân. Diện tích đất canh tác nông nghiệp ít, thời gian nông nhàn nhiều, ông Lê Công Tiềm thành lập HTX Tiến Thắng, sản xuất, chế biến lâm sản xuất khẩu. Để có nguyên liệu, ông thường qua Sơn Động, sang Ba Chẽ, mua gỗ thông về chế biến thành gỗ ván thanh xuất khẩu. Nhiều lần qua lại Ba Chẽ, ông thấy rừng Ba Chẽ rất phong phú. Năm 2005, ông đề nghị với UBND huyện Ba Chẽ, rồi được UBND tỉnh Quảng Ninh chấp thuận cho thành lập HTX Toàn Dân với chức năng nhiệm vụ là trồng, bảo vệ và khai thác rừng, chế biến gỗ xuất khẩu. Đến nay HTX Toàn Dân đã đầu tư gần 20 tỷ đồng vào việc trồng và bảo  vệ rừng.

Ông đầu tư mua lại khoảng 300 ha rừng và đất rừng do Lâm trường Ba Chẽ quản. Gỗ to thì khai thác, xẻ thành thanh, hấp tẩy mốc, sấy khô, rồi đưa về nhà máy ở Bắc Ninh gia công tinh để xuất khẩu (sản lượng từ 200-300m3/tháng). Những cây khô, cây chết, gốc, cành, rễ cây được tận dụng băm thành dăm gỗ xuất khẩu (ông đầu từ trên 3 tỷ đồng lắp đặt hệ thống máy băm dăm gỗ, công suất 100 tấn/ngày). Như vậy, HTX Toàn Dân đã không bỏ phí một mẩu gỗ nào.

 Từ năm 2005, HTX bắt đầu trồng rừng (HTX được UBDN tỉnh cấp 1.125 ha với thời hạn 50 năm), đến nay đã trồng được trên 700 ha và bảo vệ trên 600 ha. Ông Chủ nhiệm HTX tự mua giống cây từ nước ngoài, tự gieo ươm, vừa trồng, vừa bán cho dân, hướng dẫn dân trồng, chăm sóc và bảo vệ rồi khai thác bán cho HTX. Cùng với phân xưởng gia công, chế biến, vận tải... HTX đã tạo công ăn việc làm thường xuyên cho 120-150 lao động (lúc mùa vụ tới 300 lao động), chủ yếu là người dân tộc, với mức thu nhập từ 1,5 đến 2 triệu đồng/người/tháng.

Trong quá trình trồng và khai thác rừng, “lão nông” Lê Công Tiềm lại phát hiện, bà con người dân tộc ở các xã Đạp Thanh, Lương Mông, Thanh Sơn trồng rất nhiều củ dong, năng suất và chất lượng tốt, thế là ông thành lập Công ty TNHH Vương Tuy. Công ty có chức năng thu mua củ dong và chế biến thành miến dong. Hiện, ông Tiềm đang xúc tiến thành lập thêm công ty CP thương mại - du lịch và dịch vụ ở xã Minh Thành, huyện Yên Hưng.

Không chỉ là Doanh nhân tiêu biểu cấp quốc gia năm 2007, Doanh Nhân Vàng Đất Việt năm 2008 mà ông Lê Công Tiềm cũng rất xứng danh là tỷ phủ rừng xanh.

Đinh Quận