Người dân trồng rau ở Phước Hải quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” mà vẫn thiếu trước hụt sau. Ấy thế mà chỉ 4 năm sau khi HTX Dịch vụ nông nghiệp Phước Hải, huyện Tân Thành, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ra đời, cách nghĩ, cách làm của bà con nơi đây đã hoàn thay đổi. Sản phẩm của họ đã được mọi người biết đến và thu nhập của xã viên đã được cải thiện đáng kể...

(Ảnh chỉ mang tính minh họa)

Ông Nguyễn Anh Tuấn - Chủ nhiệm HTX rau an toàn Phước Hải nhấc điện thoại lên: A lô, đến giờ học rồi…  5 phút sau, hàng chục người già, trẻ đều chân lấm, tay bùn đã có mặt tại trụ sở HTX để học cách truy cập Internet và chương trình “Quản lý, sản xuất, quảng bá  rau an toàn trên hệ thống thông tin điện tử” do sở KHCN tỉnh tổ chức, hướng dẫn.

Nhìn mấy bác nông dân, mắt chăm chăm dán vào bàn phím, “mổ” một chữ, rồi lại ngó lên màn hình xem đúng hay sai, tựa như “gà mổ thóc” thấy mà vui! Ấy vậy mà khi trang Web: “ratphuochai.com.vn” hiện lên, nét mặt của các bác đầy hân hoan. “Học Internet và đánh chữ mệt hơn cả làm rau! Nhưng rất vui, vì bao nhiêu công sức mình bỏ ra và sản phẩm rau của mình đã được mọi người  biết đến…”- Nông dân Trần Văn Nhật bộc bạch.

Tiến sĩ Ngô Kiều Oanh (Viện KHCN Việt Nam), cho biết: hiện nay, Việt Nam chỉ mới xây dựng quy trình sản xuất rau an toàn mà chưa có cách để kiểm soát xem quy trình ấy có được thực hiện đúng hay không. Các khâu canh tác của nông dân chưa được theo sát, sản phẩm đưa ra thị trường cũng dễ dàng bị trộn lẫn với rau không sạch, thậm chí nhiều nơi bán rau không sạch dưới mác rau sạch. Khách hàng không có cách gì để biết chắc rau mình mua có an toàn thật không, trừ khi cơ quan chức năng lấy mẫu kiểm tra - một việc không thể tiến hành thường xuyên và rộng khắp.

Từ những băn khoăn đó, tiến sỹ Oanh đã xây dựng một mô hình kiểm soát chất lượng rau an toàn trong tất cả các khâu, từ con giống, sản xuất đến tiêu thụ đều được giám sát chặt chẽ bằng quy trình điện tử. Người tiêu dùng sẽ là một chủ thể tham gia vào quá trình đó: thay vì thụ động do nghi hoặc như hiện nay, họ có thể kiểm tra để biết chắc xuất xứ của rau. “Từ mã vạch in trên túi rau, người dân có thể tra được “lý lịch” của nó, biết nó trồng ở đâu, bởi nông dân nào. Trên bao bì cũng có những ký hiệu mã hóa, được thay đổi thường xuyên giúp tránh tình trạng hàng giả” - Tiến sĩ Oanh nói.

Tại HTX Phước Hải, nơi duy nhất đang áp dụng mô hình mới này, người trồng rau được yêu cầu ghi thường xuyên các thông số như ngày trồng, ngày tưới, tưới cái gì, hiện trạng của rau... và thông tin này được nhập vào hệ thống quản lý điện tử để theo dõi. HTX cũng thường xuyên kiểm tra và lấy mẫu thử. Rau từ ruộng được đưa thẳng vào nơi sơ chế, rửa, sục nước ôzon rồi đóng gói, đóng mã vạch trước khi giao hàng.

Thông tin về từng loại rau, từng gia đình trồng rau được cập nhật thường xuyên lên website của HTX. Trang web này cũng cung cấp mã vạch từng loại rau của mỗi hộ để người tiêu dùng có thể tra cứu. Với cách này, các hộ trồng rau buộc phải đảm bảo an toàn cho sản phẩm của mình bởi chất lượng thực sự đi kèm với quyền lợi kinh tế. Mặt khác, họ cũng không thể gian dối vì việc tiêu thụ rau hoàn toàn do HTX lo liệu.

Theo tiến sĩ Oanh, nếu tất cả các vùng trồng rau an toàn đều áp dụng cách quản lý trên, nguy cơ rau không sạch bị trà trộn sẽ giảm tối đa. Tuy nhiên, việc phổ biến quy trình này cần có sự đầu tư của Nhà nước từ cơ sở vật chất, đến tập huấn cho nông dân. Mặt khác, Nhà nước cần có quy định chặt chẽ đối với rau an toàn, yêu cầu sản phẩm đưa ra thị trường phải có bao bì nhãn mác ghi rõ xuất xứ, những cơ sở vi phạm sẽ bị phạt.

Vùng đất Phước Hải, tỉnh Bà Rịa –Vũng Tàu được thiên nhiên ữu đãi cho chất đất thịt pha cát nên thích hợp cho việc phát triển các loại rau củ quả. Từ xưa, người dân nơi đây đã biết tận dụng điều này để vừa trồng lúa, vừa trồng màu, tạo thêm thu nhập và tích lũy kinh nghiệm.

Năm 2006, chính quyền địa phương và các sở, ban, ngành vận động người dân nơi đây thành lập HTX chuyên sản xuất rau an toàn cung cấp cho thị trường. Lúc đầu, HTX thu hút 31 người tham gia, với diện tích 7,25 ha, nhưng do thiếu vốn nên hoạt động không mấy hiệu quả. Năm 2008, được sự hỗ trợ của UBND tỉnh, sở KHCN, sở NN&PTNT, Liên minh HTX, tỉnh hội Nông dân và chính quyền các cấp, HTX đã củng cố lại bộ máy, thu hút thêm 11 xã viên tham gia và được sở KHCN hỗ trợ kinh phí cùng nhân lực xây dựng trang web: www.ratphuochai.com.vn. Thương hiệu và sản phẩm do HTX làm ra an toàn, có chất lượng và có mã vạch… nên đã tạo lòng tin đối với người tiêu dùng. Sản phẩm của HTX đã thâm nhập được vào hệ thống các siêu thị, trường học, bệnh viện, doanh nghiệp... Mỗi tháng, HTX cung cấp cho thị trường khoảng 40 tấn rau, củ, quả các loại, doanh thu đạt 180 triệu đồng. Ngoài ra, HTX còn đứng ra vay vốn của hội Nông dân, hỗ trợ cho các xã viên, mỗi hộ 10 triệu đồng để phát triển vùng rau an toàn và kinh tế hộ gia đình.

Ông Tuấn cho biết, chương trình quản lý, sản xuất bằng điện tử giúp  HTX kiểm soát, truy nguyên nguồn gốc quá trình trồng cây, canh tác và sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thời gian thu hoạch và quảng bá sản phẩm, thương hiệu thu hút khách hàng đến ký hợp đồng một cách hữu hiệu. Cùng với đó, HTX đang huy động nguồn vốn để xây dựng khu xử lý, sơ chế, đóng gói sau thu hoạch, công suất 3 tấn/ngày; tổ chức cung cấp cây giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật cho xã viên và bà con địa phương.

Trong năm 2010 - 2011, HTX sẽ thu hút thêm trên 100 xã viên với diện tích gieo trồng khoảng 40 ha và tiến tới vươn ra cung cấp rau an toàn, rau sạch cho các siêu thị, trường học, bệnh viện, công ty… các tỉnh, thành lân cận như TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Bình Dương… Hiện nay, chi cục Bảo vệ thực vật đang phối hợp với HTX tập huấn cho bà con nông dân về quy trình sản xuất rau an toàn theo tiêu chuẩn Viet GAP. Cái khó nhất của HTX là nguồn vốn, anh Tuấn bày tỏ.

Bằng sự hỗ trợ của các sở, ban, ngành, chính quyền địa phương, cộng với sự lỗ lực hết mình của toàn thể HTX Dịch vụ nông nghiệp Phước Hải tin tưởng rằng, sản phẩm rau an toàn Phước Hải sẽ là một thương hiệu tin cậy của người tiêu dùng trong cả nước.

Cửu Hùng