Kết quả điều tra 1.000 cơ sở sản xuất của Viện Khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động (KHKTBHLĐ) cho thấy, điều kiện lao động kém an toàn, rủi ro cao và ô nhiễm môi trường trong sản xuất đang bào mòn sức khoẻ người lao động. Tình hình tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp cũng ở mức báo động.

Nguyên nhân chính xuất phát từ việc phát hiện, điều tra, xử lý các DN để xảy ra ô nhiễm môi trường lao động, tai nạn lao động chưa nghiêm, mức xử phạt quá thấp không đủ sức răn đe.

Ở nước ta, theo số liệu của Bộ LĐ- TB&XH, chỉ tính riêng trong năm 2009, thiệt hại về vật chất do tai nạn lao động (TNLĐ) xảy ra (chi phí thuốc men, mai táng, tiền bồi thường cho gia đình người chết và những người bị thương...) là 39,388 tỷ đồng, thiệt hại về tài sản là 2,7 tỷ đồng. Tổng số ngày nghỉ do TNLĐ lên đến 457.817 ngày. Điều kiện lao động kém an toàn, rủi ro cao cũng đang bào mòn sức khoẻ người lao động (NLĐ)

Theo ông Đỗ Trần Hải- Viện Nghiên cứu KHKTBHLĐ, hầu như DNVVN ở nước ta không mấy quan tâm đến việc cải tiến công nghệ nhằm giảm thiểu TNLĐ và bệnh nghề nghiệp.

Đối với NLĐ, các bệnh nghề nghiệp có liên quan đến tình trạng ô nhiễm môi trường chiếm tỉ lệ khá cao như viêm mũi, viêm xoang, viêm phế quản, viêm phổi chiếm 40,26%, các bệnh đường tiêu hóa chiếm 14,35%, bệnh cơ xương khớp chiếm 12%... Số vụ TNLĐ nghiêm trọng, chết người vẫn gia tăng theo từng năm (số vụ chết người tăng 9,8%/năm, số người chết tăng bình quân 15,7% /năm).

Đáng chú ý, rất nhiều DN không chấp hành nghiêm việc khai báo, điều tra, xử lý TNLĐ, đặc biệt việc bảo đảm ATLĐ, bệnh nghề nghiệp cho NLĐ tại các DN vừa và nhỏ. Do chỉ có khoảng 3- 5% tổng số DN báo cáo TNLĐ, nên số liệu báo cáo TNLĐ còn thấp hơn nhiều so với thực tế. Tuy nhiên, số liệu trên cũng cho thấy số vụ NLĐ bị tai nạn nghiêm trọng gia tăng, vì hầu hết các vụ nghiêm trọng, chết người đều được thống kê.

Theo Bộ LĐ-TB&XH, nguyên nhân chính của điều kiện lao động xấu, mất an toàn hiện nay là do công nghệ sản xuất lạc hậu (chỉ có khoảng 8% số DN có công nghệ tiên tiến, 75% sử dụng công nghệ trung bình và lạc hậu). Công nghệ sản xuất còn thấp, kèm theo những hạn chế trong đầu tư kiểm soát ô nhiễm môi trường đang tác động xấu đến công tác ATVSLĐ. Kết quả khảo sát, thống kê về tình hình ô nhiễm môi trường lao động của trên 1.000 cơ sở sản xuất cho thấy tỉ lệ các phân xưởng sản xuất bị ô nhiễm nhiệt chiếm 68%, ô nhiễm bụi gần 20% và ô nhiễm khí độc hại 17%. Trong đó rất nhiều phân xưởng bị ô nhiễm đồng thời từ 2 yếu tố trở lên...

Trong khi đó, người sử dụng lao động lại chưa nhận thức, chú trọng đến việc cải thiện điều kiện làm việc cho NLĐ. Vì tối đa hóa lợi nhuận, phần tác động tích cực của điều kiện làm việc tốt đối với năng suất lao động, chất lượng sản phẩm cũng như khả năng cạnh tranh của DN đã cố tình bị bỏ quên.

Ngoài ra, cũng cần phải kể đến một số nguyên nhân khác như: Công tác quản lý về ATVSLĐ trong huấn luyện, kiểm định và cấp thẻ hành nghề ATVSLĐ, công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức về ATVSLĐ chưa được đầu tư tương xứng với yêu cầu của công tác BHLĐ trong thời kỳ mới...

Hiện cả nước có khoảng 350.000 DN, trong đó có tới 95% là các DNVVN. Để cải thiện môi trường làm việc, trước hết chủ sử dụng lao động phải có các công cụ để xem xét, đánh giá và thông tin rõ ràng về các mức độ rủi ro của DN. Thậm chí ở những dự án đầu tư, việc bảo đảm môi trường lao động phải được thực hiện ngay từ đầu, trong quá trình xét phê duyệt đánh giá tác động môi trường của dự án.

Thực hiện chương trình quốc gia về phòng, chống TNLĐ và bệnh nghề nghiệp (giai đoạn 2006- 2010), tần suất số vụ TNLĐ nghiêm trọng, chết người có giảm (bình quân giảm 5% tần suất TNLĐ trong các ngành nghề có nguy cơ cao như khai khoáng, xây dựng, điện); hàng năm có 100% NLĐ bị TNLĐ, bệnh nghề nghiệp được điều trị, chăm sóc sức khỏe và phục hồi chức năng; trên 80% người làm các nghề, công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về ATVSLĐ và cán bộ được huấn luyện về ATVSLĐ...

Theo Phó Cục trưởng Cục ATLĐ Đỗ Thị Thúy Nguyệt, chương trình quốc gia này cần phải thực hiện nghiêm hơn nữa trong thời gian tới. Hiện Bộ LĐ-TB&XH đang tiếp tục đưa các mục tiêu kiểm soát và cải thiện điều kiện lao động tại nơi làm việc vào chương trình quốc gia về bảo hộ lao động (giai đoạn 2011- 2015), đồng thời sẽ tăng cường thanh tra, kiểm tra ATVSLĐ đối với những DN hoạt động trong các lĩnh vực khai khoáng và xây dựng...

Quang Tiến