Mới đây, tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam trước thềm Hội nghị nhóm tư vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam (Hội nghị CG) với chủ đề "Nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của kinh tế Việt Nam" diễn ra tại Hà Nội, nhiều doanh nghiệp Việt Nam và chuyên gia kinh tế nước ngoài không khỏi quan ngại về thủ tục hành chính rườm rà, cơ sở hạ tầng yếu kém, nguồn nhân lực thiếu hụt- ba cản ngại lớn cho sự phát triển kinh tế của Việt Nam.

Tại Diễn đàn, các doanh nghiệp đánh giá cao kết quả rà soát thủ tục hành chính của các bộ, ngành, địa phương đối với Đề án 30 trong thời gian qua. Tổng hợp ban đầu cho thấy, trong tổng số 5.565 thủ tục hành chính được rà soát, các bộ, ngành đã kiến nghị bãi bỏ, hủy bỏ 453 thủ tục, sửa đổi bổ sung 3.749 thủ tục; thay thế 288 thủ tục. Tỷ lệ kiến nghị đơn giản hóa trung bình của các địa phương đạt 66%. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn cho rằng, thủ tục hành chính là cản ngại lớn nhất trong môi trường kinh doanh Việt Nam.

Khảo sát đánh giá môi trường đầu tư của Tổ chức xúc tiến thương mại Nhật Bản (Jetro) với gần 3.000 phản hồi từ các công ty Nhật tại 17 quốc gia ở khu vực châu Á và châu Đại Dương trong các lĩnh vực ôtô- xe máy, dầu khí, nhựa, máy móc, sắt thép, ngân hàng, bán hàng, truyền thông... cho thấy, thủ tục hành chính rườm rà, thủ tục thuế phức tạp, thủ tục thông quan rắc rối... là những cản ngại của môi trường đầu tư Việt Nam. Bà Jocelyn Tran, Chủ tịch Phòng Thương mại Mỹ tại Việt Nam nhấn mạnh: Những yêu cầu phiền hà về giấy tờ khi xin cấp giấy phép lao động đang làm giảm sự hấp dẫn của Việt Nam đối với các doanh nghiệp nước ngoài...

Bên cạnh thủ tục hành chính rườm rà, cơ sở hạ tầng yếu kém của Việt Nam cũng gây khó khăn cho các doanh nghiệp. Nhiều chuyên gia nước ngoài phản ánh, Việt Nam vẫn còn nhiều thiếu sót và chậm trễ trong việc phát triển cơ sở hạ tầng trọng yếu, đặc biệt là các tuyến đường liên tỉnh, cầu, kể cả đường tiếp cận có vị trí chiến lược. Những hạn chế này sẽ cản trở các dự án FDI hiện nay và trong tương lai. "Chừng nào Việt Nam còn chưa cải thiện được cơ sở hạ tầng thì Việt Nam còn bị tụt hậu"- bà Jocelyn Tran khẳng định. Do thiếu cơ sở hạ tầng bến cảng, mỗi năm Việt Nam tốn khoảng 1,7 tỷ USD do các công ty phải trung chuyển hàng hóa qua Hồng Kông và Singapore...

Bên cạnh đó, chi phí thuê văn phòng ở Việt Nam quá đắt. Theo Jetro tại Việt Nam, chi phí thuê văn phòng tại TP Hồ Chí Minh đắt nhất khu vực ASEAN, lên tới 57 USD/m2/tháng. Với mức giá này, TP Hồ Chí Minh đã vượt mặt tất cả các thành phố khác tại Đông Nam Á. Tại Singapore  giá thuê văn phòng chỉ 46,4 USD/m2, còn ở Bangkok là 19,8 USD/m2. Thậm chí, giá thuê văn phòng tại TP Hồ Chí Minh còn cao hơn cả ở những địa điểm được coi là đắt đỏ của châu Á như Seoul (Hàn Quốc)  và Bắc Kinh (Trung Quốc), với mức giá lần lượt là 49,8 USD/m2 và 57,2 USD/m2.

Thủ đô Hà Nội và thành phố Đà Nẵng cũng được xếp vào diện đắt đỏ, giá trung bình 1m2 văn phòng tại hai thành phố này lần lượt là 42 USD và 18,3 USD. Bên cạnh chi phí cho thuê văn phòng đắt đỏ, chi phí thuê nhà ở cho người nước ngoài tại Việt Nam cũng vào hàng cao nhất nhì khu vực. Mức giá trung bình mà người nước ngoài phải bỏ ra để thuê nhà tại Hà Nội là 3.050 USD/tháng, trong khi tại Hongkong chỉ có 2.062 USD/tháng.

Một rào cản nữa được các nhà đầu tư đưa ra: Thị trường điện cạnh tranh. Thỏa thuận mua bán điện không thể đàm phán theo một biểu giá hợp lý đã gây khó khăn cho các nhà đầu tư nước ngoài trong việc tham gia nhiều hơn vào lĩnh vực quan trọng này, dẫn đến tình trạng thiếu vốn đầu tư và đe dọa tới việc duy trì mức tăng sản lượng tiêu thụ. Ông Alain Cany, Chủ tịch Phòng Thương mại châu Âu, khuyến nghị: Việt Nam cần phải thực hiện điều chỉnh giá bán điện và duy trì sự bảo đảm của Chính phủ để khuyến khích đầu tư nước ngoài và giảm sự rủi ro cao trong các dự án năng lượng lớn.

Theo Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Hữu Hào, hiện tại Việt Nam chưa thể nâng giá điện lên ngay được vì không thể để chi phí về điện chiếm đến 30- 40% thu nhập của người lao động. Mặt khác, thị trường phát điện cạnh tranh chỉ phát huy hiệu quả khi dự phòng ở mức cao, trong khi tình trạng thiếu điện của Việt Nam năm 2010 có thể lên đến 5% công suất. Vì vậy, năm 2011, Việt Nam mới thực hiện thị trường phát điện cạnh tranh và thị trường điện chỉ thực sự cạnh tranh sau năm 2012.

Nhận định về nguồn nhân lực tại Việt Nam, tại Diễn đàn, nhiều đại biểu cho rằng, sự phát triển mạng lưới các trường, trung tâm đào nghề chưa đủ để đáp ứng nhu cầu lao động về lượng cũng như về chất cho các doanh nghiệp. Trong khi đó, tình trạng thất thoát nhân lực đang có chiều hướng gia tăng.

"Chúng tôi ghi nhận ngày càng có nhiều sinh viên Việt Nam đi ra nước ngoài học tập, tuy nhiên, nhiều người trong số họ đã không trở về nước sau khi tốt nghiệp. Để tránh việc chảy máu chất xám, Việt Nam cần tiếp tục cải cách giáo dục, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục đại học, có hợp tác chặt chẽ với khu vực tư nhân"- ông Alain Cany nói.

Diễn đàn cũng dành thời gian để cộng đồng doanh nghiệp đối thoại trực tiếp với đại diện các cơ quan Chính phủ về các vấn đề: ngân hàng và thị trường vốn; sản xuất và phân phối; khai thác khoáng sản; du lịch... Lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Giao thông vận tải, Bộ Công thương, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam... đã trả lời thẳng thắn, cởi mở các câu hỏi của các đại biểu và cam kết tiếp tục tháo gỡ vướng mắc, khó khăn để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động.

Lê Mai