Đạo nhạc, đạo văn và đạo cả công trình khoa học… mà báo chí nước ta đề cập lâu nay, vốn không giảm mà còn ngày một nhiều hơn khiến tất cả những ai có có nhân tâm đều không khỏi cảm thấy phiền lòng.

Hẳn mọi người chưa quên việc một nhà thơ, hội viên Hội nhà văn Việt Nam "cầm nhầm" tác phẩm của đồng nghiệp là hai nhà thơ nổi tiếng để tham dự Festival thơ quốc tế và vụ việc được phát giác (tháng 6/2009) khi chùm thơ này giành giải, đăng trên website của Festival đó. Hay trong tháng 4/2010, dư luận lại ồn ào vụ "đạo giáo trình" tại trường Đại học Công nghiệp TP.HCM. Bốn giáo viên khả kính của trường này (trong đó có một PGS.TS là Trưởng khoa, một Phó khoa) đã ngang nhiên "thuổng" giáo trình của GS.TS Trần Ngọc Thơ và nhóm cộng sự thuộc trường Đại học Kinh tế TP.HCM để biến thành giáo trình của mình. Kết quả, trường Đại học Công nghiệp TP.HCM đã phải thu hồi toàn bộ số giáo trình đã in để hủy và quyết định xử lý kỷ luật nhóm tác giả "đạo giáo trình" này.

Hãy khoan nói về thiên chức của nghệ sỹ, nhà khoa học... với những chuẩn mực đạo đức cao cả mà ở đây chỉ mạn phép đề cập tới một nguyên tắc sơ đẳng của sự chung sống giữa con người với nhau, đó là sự trung thực. Thiết nghĩ đó cũng là điều bình dị mà bất cứ ai có lòng tự trọng, văn hóa đều lấy đó làm tiêu chuẩn tối cao cho cuộc sống cũng như cho nghề nghiệp của mình.

Trong sáng tác nghệ thuật và nghiên cứu khoa học, "ăn sống nuốt tươi" phong cách, ý tưởng của người khác để rồi trở thành cái bóng nhạt nhòa vô vị của người đi trước đã là điều tối kỵ, huống chi giờ đây người ta còn làm điều tệ hại hơn là... ăn cắp (xin lỗi không có từ nào khác) dưới nhiều hình thức tác phẩm nghệ thuật, công trình khoa học của người khác để biến chúng thành cái gọi là tác phẩm của riêng mình.

Lao động nghệ thuật, khoa học là lao động trí tuệ, nhọc nhằn chứ "nghiên cứu khoa học và sáng tác nghệ thuật" kiểu "hái lượm" như trên thì thực chất đó cũng chỉ là một thứ lao động nguyên thủy nghèo nàn. Thật xấu hổ khi làm khoa học, nghệ thuật với ý tưởng, cảm xúc và công trình nghiên cứu (thậm chí đến cả câu chữ) vay mượn của người khác để rồi chẳng có gì mà trả trên trang viết của mình.

Văn hóa nghệ thuật và khoa học là một loại hình truyền thông đặc biệt có sức lan tỏa sâu rộng và tác động mạnh mẽ vào tâm thức cộng đồng. Nếu món ăn tinh thần này là một thứ "đồ rởm" thì tác hại của nó cũng thật khó lường.

Vấn đề ở đây không dừng lại ở việc vạch trần một kẻ "đạo chích văn chương" hay "đạo chích khoa học" cụ thể. Vấn đề là hiện tượng. Chúng ta lên án không chỉ ông, bà Z ăn cắp văn chương hay công trình khoa học cụ thể mà còn là những người kiểu Z.

Đã đến lúc nước ta phải có chế tài để xử lý thực trạng không lành mạnh nói trên. Tuy nhiên để thực sự trả lại sự trong sáng cho văn chương và khoa học, chủ yếu vẫn là xuất phát từ cái tâm của những người làm việc trong hai loại hình lao động sáng tạo này. Sự công bằng không chỉ nhằm phục hồi giá trị đích thực cho một tác phẩm nghệ thuật hay một công trình nghiên cứu khoa học bị đánh cắp mà còn phải kiên quyết bóc đi lớp vàng son hàng mã được phủ trên không ít người lâu nay được vinh danh nhờ vào kiểu làm ăn theo thói "đạo chích"!

Ngọc Dũng