Để rút ngắn tiến độ thi công các công trình thủy điện, bê tông được pha trộn một loại phụ gia gọi là "tro bay"- chế phẩm từ nguồn phế thải của các nhà máy nhiệt điện sử dụng than. Để hiểu rõ hơn về "tro bay", phóng viên báo Kinh tế Hợp tác Việt Nam đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Đức Thìn - Ủy viên HĐQT Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về sản phẩm này.

ông Vũ Đức Thìn

- Thưa ông, hiện nay ở Việt Nam đã áp dụng công nghệ thi công bê tông đầm lăn (RCC) để thay thế cho công nghệ thi công bê tông thông thường ở các đập thủy điện. Ông có thể cho biết một số đặc điểm nổi bật của công nghệ thi công bê tông đầm lăn?

- Công nghệ thi công bê tông đầm lăn là loại công nghệ sử dụng bê tông không có độ sụt, được làm chặt bằng thiết bị rung lèn từ mặt ngoài (lu rung). Công nghệ này thích hợp cho các công trình bê tông khối lớn, không cốt thép và hình dáng không phức tạp như lõi đập, mặt đường. Việc sử dụng hỗn hợp bê tông khô, không có độ sụt và đầm lèn bê tông bằng lu rung giúp cho thi công nhanh hơn, rẻ hơn so với dùng công nghệ thi công bê tông truyền thống.

Trước kia các đập thủy điện thường được đúc bằng bê tông thường. Từ năm 2003, công nghệ RCC lần đầu tiên áp dụng tại nước ta và hiện nay đã dùng rộng rãi trong xây dựng các công trình thủy điện. Đặc điểm nổi bật của công nghệ RCC là kỹ thuật bảo đảm và đẩy nhanh tiến độ thi công, có thể đổ được các khối bê tông với khối lượng rất lớn.

- Ông có thể cho biết những đặc tính của "tro bay" và tác dụng của nó với bê tông?

- Trong công nghệ vật liệu xây dựng, "tro bay" được đánh giá cao bởi đó là một phụ gia cho bê tông, có thể thay thế đến 20% xi măng dùng cho bê tông thường. Do cấu trúc mịn, "tro bay" làm tăng cường độ của bê tông và làm tăng độ nhớt của vữa, giúp bê tông chui vào các khe lỗ dễ dàng. Khi "tro bay" được bổ sung sẽ giúp khử vôi trong xi măng (thành phần vốn gây "nổ", làm giảm chất lượng bê tông, đặc biệt là bê tông trong môi trường nước). Đặc biệt, khi đổ những khối bê tông cực lớn, như đập thủy điện, việc bổ sung "tro bay" giúp công nhân có thể đổ bê tông gián đoạn, không cần phải đổ liên tục như với bê tông thường. Với bê tông thường, lượng xi măng chiếm 250- 230 kg/m3 (tùy theo mác). Nhưng nếu dùng "tro bay" thì lượng xi măng chỉ còn chiếm 60- 100 kg/m3. Ngoài ra bản chất của xi măng khi đổ thành khối là tỏa nhiệt, phụ gia tro bay được trộn vào bê tông làm tăng tính liên kết, tạo sự phản ứng giảm tỏa nhiệt trong các khối bê tông.

- Việc ứng dụng chất phụ gia "tro bay" trong bê tông khi xây dựng các công trình thủy điện đã mang lại hiệu quả kinh tế như thế nào? Công nghệ sản xuất "tro bay" ở nước ta hiện nay ra sao, thưa ông?

Công trình Thủy điện Sơn La

- Năm 2005, công trình thủy điện Sơn La đã được khởi công, theo dự kiến tổ máy số 1 sẽ phát điện vào năm 2012. Nhận thấy tầm quan trọng của việc tìm ra nguồn phụ gia để tăng tiến độ thi công cho thủy điện Sơn La trước thời hạn, EVN đã giao cho Ban quản lý thủy điện Sơn La xây dựng nhà máy tuyển tro, sấy khô, chủ động trong việc sản xuất sản phẩm "tro bay" để phục vụ cho việc thi công xây dựng thủy điện Sơn La.

Khi áp dụng công nghệ RCC đồng thời sử dụng phụ gia "tro bay" trong bê tông, tiến độ sẽ được rút ngắn, khả năng cuối 2010 tổ máy số 1 sẽ phát điện. Việc hoàn thành tiến độ xây dựng thủy điện Sơn La sớm, mỗi năm cung cấp cho đất nước hơn 10 tỷ kwh/năm, sẽ tiết kiệm khoảng 500 triệu USD.

Qua nghiên cứu, đánh giá của các chuyên gia tư vấn cho dự án thủy điện Sơn La, "tro bay" của nhà máy nhiệt điện Phả Lại đạt các tiêu chuẩn ASTM.C618- 99 của Mỹ, có thành phần lý hoá và các chỉ tiêu kỹ thuật đáp ứng yêu cầu làm vật liệu kết dính cho công nghệ RCC.

Hiện nay, ở nhà máy nhiệt điện Phả Lại có 4 đơn vị sử dụng công nghệ tuyển nổi, sấy khô và 1 đơn vị sử dụng công nghệ đóng bánh, nung khô, nghiền "tro bay". Nhưng dây chuyền sản xuất "tro bay" của thủy điện Sơn La có hệ thống hiện đại nhất, hoàn toàn khép kín từ khâu lấy nguyên liệu đến chế biến thành phẩm. Ngoài ra, việc tận dụng "tro bay" từ các nhà máy nhiệt điện còn góp phần giảm thiểu ô nhiễm môi trường, do nguyên liệu làm nên tro bay là các bụi khói, xỉ than từ lò hơi nhà máy qua quá trình tách lọc thành "tro bay". "Tro bay" là nguyên liệu chủ yếu cho công nghệ sản xuất vật liệu không nung, là vật liệu thân thiện với môi trường, giảm khối lượng chất thải của nhà máy nhiệt điện.

Ngoài ra, về mặt lâu dài, sản phẩm "tro bay" còn là một chất phụ gia quan trọng, không chỉ phục vụ cho thủy điện mà các công trình thủy lợi khác cũng sẽ cần đến.

- Xin cảm ơn ông!

Xuân Lương- Vũ Chiến (thực hiện)