Nhà nước ta rất quan tâm đến việc giáo dục trẻ em yêu lao động nhưng cũng chú trọng bảo vệ trẻ em không bị xâm hại do bị bóc lột, cưỡng bức làm việc dưới các hình thức khác nhau. Điều 6 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em quy định "Các quyền của trẻ em phải được tôn trọng và thực hiện. Mọi hành vi vi phạm quyền của trẻ em, làm tổn hại đến sự phát triển bình thường của trẻ em đều bị nghiêm trị theo đúng quy định của pháp luật".

Nhiều trẻ em đang bị vắt sức bởi các công việc nặng nhọc (ảnh minh họa)

Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em cũng đã nêu rõ các hành vi bị nghiêm cấm tại Điều 7: "Hành hạ, ngược đãi làm nhục, chiếm đoạt bắt cóc, mua bán trẻ em lợi dụng trẻ em vì mục đich trục lợi. Lạm dụng lao động trẻ em, sử dụng lao động trẻ em làm những công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với các chất độc hại, làm những công việc khác trái với quy định của pháp luật về lao động...".

Ngày 27/6/2007, Thủ tướng Chính phủ đã ra Chỉ thị số 16/2007/CT- TTg về việc tăng cường thực hiện Chương trình hành động phòng, chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em trong đó khẳng định phải "thực hiện hiện nghiêm túc các văn bản pháp luật hiện hành về phòng chống buôn bán phụ nữ, trẻ em đồng thời tiến hành rà soát, tổng kết, đánh giá để hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm buôn bán phụ nữ, trẻ em".

Theo quy định của Bộ luật Lao động, người sử dụng lao động chỉ được sử dụng lao động chưa thành niên (dưới 18 tuổi) vào những công việc phù hợp với sức khỏe để bảo đảm sự phát triển thể lực, trí lực và nhân cách; cấm sử dụng lao động chưa thành niên vào những công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc tiếp xúc với các chất độc hại theo danh mục do Bộ LĐ- TB& XH và Bộ Y tế ban hành. Thời gian làm việc của người lao động chưa thành niên không được vượt 7 giờ trong một ngày hoặc 42 giờ trong một tuần... Điều 120 Bộ luật Lao động còn quy định: "Cấm nhận trẻ em chưa đủ 15 tuổi vào làm việc, trừ một số nghề do Bộ LĐ-TB&XH quy định. Đối với ngành nghề và công việc được nhận trẻ em chưa đủ 15 tuổi vào làm việc, học nghề, tập nghề thì việc nhận và sử dụng những trẻ em này phải có sự đồng ý và theo dõi của cha mẹ hoặc người đỡ đầu".

Tuy nhiên, trong những năm qua, tình hình sử dụng lao động trẻ em trong điều kiện tồi tệ, độc hại vẫn chưa giảm; tội phạm buôn bán phụ nữ trẻ em xảy ra ngày càng phức tạp, có xu hướng gia tăng. Trung ương Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam đã phối hợp với các bộ, ngành liên quan tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục cộng đồng, các cấp hội đã tích cực vận động hội viên phụ nữ nâng cao cảnh giác với thủ đoạn buôn bán người, tích cực tham gia tố giác tội phạm, tổ chức các lớp tập huấn, tham gia xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật liên quan tới lao động trẻ em, đấu tranh chống tội phạm buôn bán phụ nữ và trẻ em, tham gia thực hiện Đề án "Tiếp nhận, hỗ trợ phụ nữ trẻ em bị buôn bán trở về", giúp họ tạo công ăn việc làm và hòa nhập với cộng đồng...

 Việt Nam được xác định là một trong những địa bàn trọng điểm về mua bán người. Giới tội phạm lợi dụng mọi hoàn cảnh để đưa người đi di cư trái phép, môi giới làm con nuôi, xuất khẩu lao động... Thủ đoạn hoạt động của bọn chúng là lợi dụng số trẻ em ở nông thôn nghèo có trình độ học vấn thấp, hoàn cảnh kinh tế khó khăn, thất nghiệp, thiếu việc làm bằng... những lời đường mật, như hứa tìm việc làm thich hợp nhẹ nhàng ở thành phố, khu đô thị với mức lương ổn định sau đó tìm mọi cách để bán cho chủ lao động

Phòng chống lao động trẻ em làm việc trong những điều kiện tồi tệ độc hại và mua bán trẻ em là trách nhiệm của mọi cá nhân, gia đình, cơ quan, tổ chức và cũng rách nhiệm của mọi quốc gia trên thế giới nhằm bảo vệ quyền con người, trong đó có quyền của trẻ em. Cần phải có sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền địa phương, các cơ quan quản lý nhà nước trong việc thực hiện các quy định của Bộ luật Lao động và Luật Bảo vệ chăm sóc trẻ em; đẩy mạnh việc phòng chống mua bán người và có những hình thức xử lý nghiêm, tăng mức hình phạt đối với những người có hành vi buôn bán người, đặc biệt là buôn bán trẻ em; khắc phục những sơ hở trong lĩnh vực cho con nuôi; phân công trách nhiệm rõ ràng các lực lượng tham gia phòng ngừa và đấu tranh xử lý vi phạm liên quan đến mua bán người, trong đó lấy phòng ngừa là cơ bản; đẩy mạnh công tác giáo dục truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng cũng như trao đổi, hợp tác quốc tế về lĩnh vực phòng chống lao động trẻ em...

Ngọc Cầm