Mặc dù cho tới nay chưa có đạo luật riêng về phòng, chống buôn bán người nhưng Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật, chính sách hàm chứa các quy định về vấn đề này như: Pháp lệnh Xuất cảnh, nhập cảnh, Bộ luật Hình sự (Điều 119 "Tội mua bán người và Điều 120 "Tội mua bán đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em"), Thông tư hướng dẫn Điều 119 và Điều 120, Luật Hôn nhân và gia đình, Nghị định số 126/2007/NĐ-CP về tăng cường quản lý nhà nước đối với xuất khẩu lao động ra nước ngoài...

Việt Nam đã ký 15 hiệp định song phương và 13 hiệp định tương trợ tư pháp về phòng, chống tội phạm với các nước, trong đó dều có nội dung phòng, chống tội phạm mua bán người.

Tuy nhiên, theo GS.TS Lê Văn Cảm- Giám đốc Trung tâm luật hình sự- tội phạm học, Đại học Quốc gia Hà Nội tại Hội thảo quốc tế "Phòng, chống buôn bán người: Viễn cảnh quốc tế, ASEAN và Việt Nam" (tổ chức ngày 2/12/2010 tại Hà Nội, do Trung tâm Luật hình sự- tội phạm học phối hợp với Tạp chí Pháp luật & Phát triển thuộc Hội Luật gia Việt Nam tổ chức), hiện nay, ở Việt Nam, tình trạng tội phạm mua bán người diễn biến phức tạp theo xu hướng quốc tế hóa và ngày càng gia tăng, đang làm nhức nhối xã hội. Theo báo cáo của các địa phương, 6 năm qua (2004- 2010), tại Việt Nam đã xảy ra 1.949 vụ mua bán người với 3.543 đối tượng, lừa bán 4.793 nạn nhân.

Hàng năm có khoảng 1 triệu phụ nữ, trẻ em trên toàn thế giới bị mua bán và hoạt động này đem lại lợi nhuận khoảng 10 tỷ USD cho các băng nhóm tội phạm. Hiện nay, tình trạng mua bán người trên thế giới diễn biến phức tạp, nhất là khu vực châu Á và châu Âu.

Việt Nam được xác định là một trong những địa bàn trọng điểm không chỉ về mua bán người, bọn tội phạm lợi dụng những "kẽ hở" của luật pháp đưa người di cư trái phép, môi giới lấy chồng nước ngoài, xuất khẩu lao động, nhận con nuôi... Bọn tội phạm với những thủ đoạn tinh vi, lợi dụng công nghệ viễn thông hiện đại, thông qua mạng Internet, điện thoại di động để lừa cả những người có trình độ học vấn cao ra nước ngoài bán hoặc thiết lập các đường dây mua bán phụ nữ qua mạng, qua điện thoại di động Không chỉ mua bán phụ nữ, trẻ em, các băng nhóm tội phạm còn mua bán cả đàn ông, như ở Lào Cai, Quảng Ninh, Cao Bằng, Lạng Sơn... đàn ông bị bán cho các chủ lò gạch, khai thác quặng tại Trung Quốc...

Theo GS.TS. Lê Văn Cảm, việc sớm ra đời một đạo luật có tính khả thi cao, phù hợp với các nguyên tắc và các quy phạm được thừa nhận chung của luật pháp quốc tế về phòng, chống buôn bán người ở Việt Nam là rất cần thiết. Tại hội thảo, nhiều kiến nghị đã được đưa ra nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến phòng, chống buôn bán người.

Riêng dự thảo Luật về phòng, chống mua bán người lần thứ 7 trình Quôc hội cho ý kiến tại kỳ họp vừa qua, nhiều ý kiến cho rằng, vẫn còn thiếu những giải thích một loạt các từ ngữ quan trọng như: "tuyển mộ"; "bóc lột"; hoặc phải làm rõ các vấn đề: chủ thể buôn bán người bao gồm những ai? (thể nhân, pháp nhân); nên để tên là Luật Phòng, chống buôn bán người...

Bên cạnh đó, cần nhanh chóng khắc phục những sơ hở trong lĩnh vực kết hôn với người nước ngoài, cho con nuôi; phân công trách nhiệm rõ ràng đối với các lực lượng tham gia phòng ngừa và đấu tranh, xử lý vi phạm liên quan và có những hình thức xử lý nghiêm khắc, tăng mức hình phạt đối với những người có hành vi buôn bán người.

Đối với các địa phương, tùy hoàn cảnh nên tổ chức các lớp dạy nghề, tạo việc làm phù hợp cho những nạn nhân bị buôn bán trở về. Nếu nạn nhân có nhu cầu vay vốn để sản xuất kinh doanh thì được tạo điều kiện cho họ tiếp cận với các nguồn vốn vay từ Ngân hàng Chính sách xã hội, Quỹ phụ nữ nghèo do Chính phủ hỗ trợ Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam thành lập. Cần nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị xã hội, các cấp chính quyền, đoàn thể cơ sở phường, xã, trách nhiệm của từng gia đình.

Đặc biệt, Việt Nam cần tăng cường sự hợp tác với các tổ chức quốc tế, các nước trong khu vực, các nước có chung đường biên giới và các nước có dòng nạn nhân bị buôn bán.     

     Ngọc Cầm