PGS.TS Lê Trường Phát- Hội Văn hóa dân gian Hà Nội- đã từng phải thốt lên: "Đi lễ đầu xuân xin đừng hạ thấp Phật, Thánh! Người ta cứ nghĩ Phật, Thánh cũng thực dụng như... chính mình. Có dâng lễ hẵng mong cầu. Đứng trước ban, tay không thì ngại, nên phải rải tiền lẻ khắp các ban"

Tiền lẻ rải đầy gốc cây trong nhiều chùa, đền

Thực tế, những ngày đầu xuân, một hình ảnh rất dễ gặp ở mọi đền, chùa, phủ là những tờ bạc lẻ 500, 1000 đồng được đặt lễ. Và ở các chùa, đền, phủ đông đúc thì những đồng tiền lẻ đó bị "xả" xuống như... rác!

Theo quan niệm của phật tử thì đó là tiền giọt dầu, tiền nhang đèn, nhưng trên thực tế thì đó là tiền xây sửa chùa hay nơi thờ tự, tiền để nhà chùa làm từ thiện và đóng góp cho xã hội. Vậy nên việc người đi lễ mang tới quá nhiều tiền lẻ, nhà chùa thu gom không xuể, người đi lễ khác thì coi là mệnh giá thấp nên giẫm dưới chân không thương tiếc. Đây đã là điểm rất không hay của người muốn mong cầu. Đi lễ "xả" tiền lẻ như rác thì có còn thành tâm?

Tiền lẻ rải đầy trước văn bia tiến sĩ ở Văn miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội)

Ở một số đền, chùa, việc xử lý, gom xếp, phủi đếm những đồng tiền lẻ đặt lễ là cả một cuộc vật lộn vất vả của sư sãi, của những người đến giúp việc ở cửa Phật, cửa đền.

Việc thôi tung tiền lẻ rắc khắp các ban thờ mà dồn vào một lần dâng bằng tờ bạc có mệnh giá lớn hơn sẽ giảm gánh nặng xử lý tiền lẻ cho nhà chùa, đồng thời cũng đỡ có những cảnh trái mắt như người cố ném tiền lẻ ở trên ban lại đang giẫm vào tiền của người lễ trước dưới chân, vừa lãng phí lại vừa có gì đó nhẫn tâm, không hề hợp với tâm của người đi lễ Phật.

Phổ biến tình trạng nhiều người đi lễ có hòm công đức thì không cho tiền vào mà cứ gài tiền lẻ vào hoa, vào tượng, vào cành quả, đĩa oản để sau đó tiền lại rơi lả tả. Các bõ già giúp việc nhà chùa còng lưng đi nhặt, đi tháo gỡ tiền rồi lại khốn khổ để nhét vào hòm công đức, thật trái mắt và vô lý!

... và đầy cả trên mái chùa Đồng (Yên Tử - Quảng Ninh)

Tại các đền, chùa cách đây mấy năm, hương khói nghi ngút cay mờ cả mắt nhưng bây giờ không khí cũng khá trong sạch, nhẹ nhàng vì các đền, chùa, phủ quy định mỗi người chỉ đốt một nén hương, hoặc thuận theo lễ bằng hương vòng đã thắp sẵn của nhà chùa, nhà đền, cửa phủ. Song các chùa lại không thể treo biển kêu gọi khách thập phương hãy lễ bằng tiền chẵn. Và người người cứ vung vãi tiền lẻ và tưởng đó là hay. Lạ thay, có người còn dâng lễ bằng những tờ bạc 200 đồng, có cả những đồng xu mới 200, 500 đồng, không biết còn có thể tiêu được ở đâu? Chuyện ai cũng thấy rõ mà thật khó điều chỉnh. Cuối cùng chỉ lợi cho dân đổi tiền lẻ chặt chém ăn phần trăm ở cửa đền, chùa.

Theo PGS.TS Trần Đình Hượu, người từng viết trong tác phẩm "Đến hiện đại từ truyền thống", tinh thần chung của văn hóa Việt Nam là "Thiết thực, Linh hoạt, Dung hòa" theo nghĩa đẹp nhất của các từ này. Song xem ra, chưa mấy ai hiểu đúng. "Thiết thực, Linh hoạt, Dung hòa" chính là đừng tạo ra những phức tạp khó khăn mà hãy uyển chuyển sao cho hợp tình hợp lý. Đi lễ Phật phải cốt ở mộ đạo, thành tâm chứ không thể "trần tục" thậm chí "thực dụng" hóa Thần- Phật, trong khi thực tâm lại rất tôn sùng, bên cạnh đó vô tình làm khổ thêm cho các bậc tu hành mà mình rất nể trọng!          

Nguyễn Anh