Trong đơn khiếu nại gửi các cơ quan chức năng mới đây, một số công nhân Công ty CP sắt thép Đông Á (KCN Tân Bình, quận Tân Phú, TP.HCM) cho biết: Từ nhiều năm qua, họ không được tham gia BHXH, BHYT và bảo hiểm thất nghiệp.

Nhiều người lao động làm việc 7,8 năm mà không được đóng BHXH (ảnh chỉ mang tính minh họa)

Thực tế, tình trạng người lao động không được tham gia BHXH như công nhân Công ty CP Sắt thép Đông Á ở TPHCM hiện nay khá phổ biến.

Ông Nguyễn Minh Đức, Giám đốc BHXH quận Tân Phú, TP.HCM, xác nhận: Năm 2007, có một nhân viên của Công ty sắt thép Đông Á đến giao dịch làm thủ tục tham gia BHXH cho khoảng 170 lao động của công ty. Thế nhưng, sau đó, nhân viên này nghỉ việc và công ty cũng ngừng đóng BHXH cho tất cả người lao động trong công ty suốt từ đó đến nay.

Tương tự là trường hợp DNTN Xuân Thanh (quận Tân Phú, TP.HCM). Một lao động nữ cho biết, chị đã làm việc tại DNTN Xuân Thanh từ năm 2000 đến năm 2008. Hằng tháng, DN vẫn trích trừ tiền lương của người lao động. Đến tháng 10/2008, DN "bí mật" chuyển từ quận Tân Phú về phường 12, quận 10 trong khi vẫn nợ hơn 106 triệu đồng BHXH, đồng thời không đăng ký tham gia BHXH cho người lao động ở quận 10, làm thiệt hai quyền lợi của hơn 100 lao động ở đây.

 Một vụ việc khác cũng đã được báo chí phản ánh nhiều lần, đó là Công ty H&M Vina (phường Tân Thành, quận Tân Phú, TP.HCM). Mặc dù hoạt động công khai nhưng suốt hơn 7 năm qua, công ty vẫn không hề đóng BHXH cho 130 lao động. Theo ước tính của BHXH TP.HCM, số tiền nợ BHXH của công ty khoảng 4 tỷ đồng...

Trong đợt khảo sát việc quản lý và sử dụng Quỹ BHXH TP.HCM của Ủy ban Các vấn đề xã hội Quốc hội mới đây, bà Nguyễn Thị Hiền, Giám đốc BHXH quận 1, thừa nhận: "Khó khăn đối với các cơ quan BHXH là xác định và quản lý đối tượng phải nộp BHXH bắt buộc".

Minh chứng cho nhận định đó, ông Đỗ Quang Khánh, Phó Giám đốc BHXH TP.HCM, cho biết: Trong đợt kiểm tra ngẫu nhiên 51 DN theo danh sách do Sở Kế hoạch- Đầu tư TP.HCM cấp phép, chỉ có 7 DN có đóng BHXH cho người lao động.

Còn ông Cao Văn Sang, Giám đốc BHXH TP.HCM, lại đưa ra số liệu "gây sốc" hơn: Sở Kế hoạch- Đầu tư TP.HCM đã cấp phép cho hơn 120.000 DN. Nhưng kết quả khảo sát thực tế chỉ có khoảng 80.000 DN hoạt động. Điều đáng nói là hiện nay BHXH TP.HCM chỉ quản lý được 38.227 DN, tổ chức, đơn vị đang đóng BHXH cho 1,61 triệu người.

 Phân tích nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó, đại diện BHXH TP.HCM cho rằng, các cơ quan quản lý nhà nước chưa có số liệu thống kê chính xác số đơn vị, DN có sử dụng lao động cũng như số lượng người lao động thuộc đối tượng đóng BHXH bắt buộc. Cơ chế phối hợp giữa các ngành, các cơ quan có thẩm quyền để xác định đối tượng phải đóng BHXH bắt buộc chưa rõ ràng. Vì vậy, cơ quan BHXH chủ yếu chỉ thu được BHXH theo số lượng lao động mà các DN, đơn vị tự giác đăng ký.

Tại buổi làm việc của Ủy ban các vấn đề xã hội Quốc hội với BHXH TP.HCM ngày 16/2/2011, ông Lê Thành Tâm, Giám đốc Sở LĐ- TB&XH cho biết: Năm 2010, thành phố đã tổ chức gần 1.500 cuộc thanh tra về thực hiện các quy định của pháp luật lao động. Kết quả cho thấy, gần như cuộc thanh tra nào cũng phát hiện vi phạm quy định trong lĩnh vực lao động tại các DN như: vi phạm về thang bảng lương, hợp đồng lao động, trích các loại quỹ, an toàn vệ sinh lao động...

Theo báo cáo của BHXH TP.HCM, một trong những thực trạng "buồn" đáng lưu tâm là nợ BHXH lớn. Thống kê cho thấy, có hơn 19.000 cơ quan, đơn vị, DN nợ BHXH liên quan đến quyền lợi của hơn 687.000 lao động. Trong số đó, các DN khó có khả năng trả nợ (BHXH đang khởi kiện) là 130 DN với 2.000 lao động. Tổng tiền nợ BHXH bắt buộc tính đến cuối năm 2010 khoảng 373 tỷ đồng.

Trần Minh