Hôm qua 22/4, Tại Hà Nội, Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) tổ chức hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật khoáng sản và Nghị định quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Trên 100 đại biểu ở các cơ quan, đơn vị quản lý và nghiên cứu chuyên ngành khai khoáng, các hiệp hội doanh nghiệp cùng nhiều doanh nghiệp khoáng sản trong nước và doanh nghiệp FDI về dự.

Luật Khoáng sản được Quốc hội khóa XII thông qua tại Kỳ họp thứ 8 ngày 17/11/2010, là bước phát triển quan trọng hoàn thiện các thể chế pháp luật phù hợp với nền kinh tế thị trường, xóa bỏ cơ chế “xin cho”, nâng cao toàn diện hiệu lực quản lý, bảo vệ, khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên khoáng sản quốc gia – một trong những vấn đề kinh tế - xã hội còn tồn tại nhiều phức tạp hiện nay.

Theo đại diện Bộ TN&MT, đến nay văn bản Dự thảo lần 2 các Nghị định đã xây dựng xong. Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Khoáng sản có 6 chương 37 điều, phạm vi đề cập tới 17 điều và một số khoản mục khác đã nêu trong Luật Khoáng sản cần thể chế hóa. Nghị định quy định về đấu giá quyền khai thác khoáng sản với 3 chương 23 điều, tập trung hướng dẫn thực hiện chi tiết khoản 2 Điều 79 của Luật Khoáng sản “Chính phủ quy định nguyên tắc, điều kiện, thủ tục đấu giá quyền khai thác khoáng sản”. Đây là điểm mới mang tính “đột phá” của Luật Khoáng sản, vừa bảo đảm quy định quyền khai thác khoáng sản được định giá bằng tiền và được coi như là quyền tài sản, vừa đáp ứng yêu cầu đặc thù của khoáng sản không giống với các loại tài sản hữu hình khác, không thể tái tạo, có tác động to lớn đến môi trường... nên cần phải có một Nghị định riêng điều chỉnh việc đấu giá quyền khai thác.

Trong phần tham luận, GS.TSKH Đặng Trung Thuận (ĐH Quốc gia Hà Nội, Chủ tịch Hội Địa hóa Việt Nam) phân tích nhiều điều khoản các dự thảo NĐ chưa phù hợp. Như Điều 3 của dự thảo Nghị định chi tiết thi hành Luật Khoáng sản quy định tổ chức, cá nhân sử dụng thông tin điều tra cơ bản địa chất về khoáng sản chỉ phải hoàn trả chi phí đánh giá khoáng sản là không đúng. Một trong 3 lý do điển hình ông Thuận viện dẫn là Nhà nước ta từ trước đến nay đã đầu tư nguồn kinh phí lớn từ ngân sách cho điều tra cơ bản địa chất. Nếu quy định như Điều 3 nói trên thì “thật là vô lý”, vô hình chung đã hợp thức hóa việc chuyển đổi một phần tiền thuế của dân “vào túi” các ông chủ mỏ thăm dò và khai khoáng, trong đó có cả chủ mỏ là người nước ngoài (!)

Ý kiến các doanh nghiệp hầu hết chỉ ra những “lỗ hổng” quản lý và kỳ vọng các dự thảo Nghị định lần này sẽ “lấp đầy”, tạo môi trường lành mạnh cho quá trình sản xuất kinh doanh. TS Nguyễn Thành Sơn (Giám đốc Ban quản lý các dự án than đồng bằng sông Hồng - Vinacomin) băn khoăn khi nhiều từ ngữ của Luật Khoáng sản dễ bị hiểu và vận dụng “một chiều” theo quan điểm người thi hành luật. TS Sơn điểm ra tới 14 điều trong Luật Khoáng sản  cần được các Nghị định dưới Luật đề cập thêm và giải thích làm rõ câu chữ, tránh cách hiểu khác nhau và tránh tình trạng lách luật lâu nay vẫn diễn ra.   

GS Đặng Hùng Võ (Nguyên Thứ trưởng Bộ TN&MT) cho rằng ưu việt của Luật Khoáng sản và các dự thảo Nghị định đã đề cập tới 2 vấn đề bức xúc hiện nay, đó là phân cấp rõ quyền quản lý Nhà nước về khoáng sản giữa Trung ương với tỉnh và việc đấu giá quyền khai thác khoáng sản. Đáng kể các dự thảo Nghị định đưa ra hình thức “đấu giá” mà trước đây chỉ là “chỉ định, cấp phép”. Điều đó cải thiện cơ bản tính minh bạch nguồn thu từ khai khoáng và giảm thiểu tham nhũng từ cơ chế “xin thì cho”... Theo GS Võ, cần đưa vào các dự thảo Nghị định mới 3 nhóm nội dung, như: tăng cường cơ chế kiểm tra giám sát, khắc phục những tồn tại cấp phép mỏ ở các địa phương lâu nay làm bức xúc nhân dân và bất bình đẳng giữa các doanh nghiệp; những tổn hại môi trường do khai khoáng nhất định phải hoàn trả; đã đấu giá quyền khai khoáng thì phải đưa ra tiêu chí cụ thể ngay trong Nghị định, tránh tiêu cực không đáng có trong quá trình thực hiện.

Dưới góc nhìn khoa học và từ thực tiễn sản xuất kinh doanh, các chuyên gia và doanh nghiệp đóng góp nhiều vấn đề bất cập ở lĩnh vực khai khoáng hiện nay để nâng cao tính khả thi cho các dự thảo Nghị định. Đại diện Bộ TN&MT tiếp thu các ý kiến tại Hội thảo, kết hợp với những đóng góp đa chiều từ các địa phương và bộ ngành liên quan, tiếp tục tổng hợp hoàn chỉnh lần thứ 3 các Dự thảo Nghị định và sớm trình Chính phủ ban hành, kịp thời đưa nhanh Luật Khoáng sản vào cuộc sống ngay sau khi có hiệu lực ngày 1/7/2011.

Lưu Anh Đoàn