Để có một thế hệ sinh ra vào thời điểm tháng 4 - 1975 và lớp lớp sau đó được hưởng những thành quả cách mạng là một quá trình chiến đấu, hy sinh vì đất nước của một lớp cha ông... Sống trong những ngày 30- 4- 1975, tôi chạm vào lịch sử và cho đến hôm nay, sau những cuộc đổi thay của đất nước, nhớ lại những ngày tháng ấy thật khó phai nhòa trong trí nhớ.

Xe tăng của quân Giải phóng tiến vào dinh Độc Lập

Tính từ cột mốc thời gian lịch sử ấy, đến năm 2011 đã là 36 năm. Những đứa trẻ chào đời trong thời điểm đó, đến nay đã 36 tuổi, đã hoàn thành sự nghiệp và đã có vợ chồng, nối tiếp thêm một thế hệ mới là con cái của họ. Thế hệ sinh ra ngày 30/4 ấy đã có người đang nắm những cương vị quan trọng trong xã hội, có người trở thành doanh nhân thành đạt. Họ may mắn được sống trong một đất nước hòa bình, có một nền kinh tế phát triển, có nhiều cơ hội học tập và cũng có rất nhiều cơ hội để tiến thân, để làm giàu.

Nhưng để có một thế hệ sinh ra vào thời điểm tháng 4/1975 và lớp lớp sau đó được hưởng những thành quả cách mạng là một quá trình chiến đấu, hy sinh vì đất nước của một lớp cha ông. Họ chỉ nghe qua các câu chuyện, xem sách báo hay xem trên các phim tài liệu về hình ảnh của cuộc trùng phùng nhiệm màu, đất nước quy về một mối, chấm dứt những chia lìa và những đau thương.

Sống trong những ngày 30/4/1975, tôi chạm vào lịch sử và cho đến hôm nay, sau những cuộc đổi thay của đất nước, những ngày tháng ấy thật khó phai nhòa trong trí nhớ.

Người dân Sài Gòn đón chào đoàn quân Giải phóng 1

Theo cuộc di tản từ Đà Lạt đến Sài Gòn vào ngày 23/3/1975, xe đưa tôi đi qua đèo Prenn, đi ngang qua Phan Rang. Qua con đường Trần Hưng Đạo (khi ấy chưa có con đường mới ở bên ngoài thành phố như bây giờ), chúng tôi chứng kiến những cuộc cướp bóc rất kinh hãi trong những giờ phút thành phố tháo chạy. Ở tuổi 20, lúc ấy trong tôi chỉ là nỗi sợ hãi. Rồi khi leo lên con tàu ở Phan Rí để vào Vũng Tàu, vì đường lộ 1A bị tắc, tôi nhìn thấy trong đêm những mảng lửa đỏ rực. Có thể đó là những vụ hỏa hoạn xảy ra.

Tôi ở Sài Gòn vào những ngày cuối cùng của chiến tranh. Đó là những ngày rất bình yên, cách bình yên của người Sài Gòn. Tin chiến sự thường được loan truyền bên những quán cà phê vỉa hè. Rất nhiều người dành hết thời gian của mình ngồi ở những quán cà phê vỉa hè để theo dõi tin tức qua đài BBC, cả Đài Tiếng nói Việt Nam (Hà Nội) và Đài Sài Gòn lúc bấy giờ. Báo chí Sài Gòn vào thời điểm này đã in theo công nghệ offset, những thông tin và hình ảnh chậm vì các phóng viên chiến trường gởi về bằng đường truyền khá vất vả.

Thông tin tới mọi người thường từ những người chạy loạn. Thành phố Sài Gòn ngày càng rất đông người đổ dồn về. Ngày 29/4 cuộc di tản qua Đại sứ quán Mỹ bắt đầu. Có thể thấy dòng người điên cuồng chạy cùng về một hướng khi những chiếc máy bay trực thăng từ hàng không mẫu hạm đậu ngoài khơi bay qua bầu trời Sài Gòn. Người Sài Gòn lo âu, nhưng vẫn bình thản buôn bán, vẫn cà phê một cách hồn nhiên, họ đang sống chung cùng các bản tin chiến sự.

Người dân Sài Gòn đón chào đoàn quân Giải phóng 2

Đêm 29/4 là một đêm đỏ trời với những ánh lửa cháy từ sân bay Tân Sơn Nhất. Tôi lên tầng bốn của ngôi nhà quen trên đường Phan Đình Phùng quan sát và vẫn chỉ thấy con phố nơi tôi ở với hàng quán buôn bán. Mọi người vội trở về nhà sớm hơn. Tất cả đều chờ đợi một điều gì đó xảy ra...

36 năm kể từ ngày 30/4/1975, cuộc sống bây giờ đã khác. Những con đường mới mở, dòng điện nối liền Bắc Nam, những con tàu đều đặn đưa những con người từ hai miền về sum họp với nhau. Sống trọn vẹn trong hạnh phúc của một đất nước thanh bình với những tiện nghi vật chất cũng như đời sống tinh thần được nâng cao là giấc mơ của toàn nhân loại. Giờ đây, tôi và bạn có thể chỉ cần một chuyến bay là đến bất cứ một đất nước nào. Những ngày nghỉ cuối tuần rủ nhau gặp mặt, đi du lịch. Đất nước chuyển mình, lớn mạnh.

Lại nhớ về những ngày đầu giải phóng ở trong lòng thành phố Sài Gòn. Buổi sáng 30/4 đầy hỗn loạn với dòng người lao ra đường. Những con đường khi ấy không nhiều ô tô, xe máy nhưng cũng kẹt cứng vì những gương mặt lo âu. Lo âu, vì không biết tương lai mình ra sau, khi "Việt cộng" đã vào thành phố? Lịch sử đã ghi lại rõ ràng thời khắc trùng phùng này:

8 giờ sáng 30/4, Tổng thống Dương Văn Minh và Bộ Tổng tham mưu quân đội Việt Nam Cộng hòa hạ lệnh đơn phương ngừng chiến, sẵn sàng đón quân đối phương vào Sài Gòn để bàn giao chính quyền. 9 giờ sáng cùng ngày, đúng 1 tiếng đồng hồ sau khi chiếc trực thăng cuối cùng của Mỹ rời nóc tòa Đại sứ quán, tướng Trần Văn Trà lệnh cho quân Giải phóng tiến vào Sài Gòn từ năm hướng, tiến nhanh mà không gặp kháng cự có tổ chức. 10 giờ 45 phút ngày 30/4, xe tăng mang số hiệu 843 húc nghiêng cổng phụ và bị kẹt tại đó. Bùi Quang Thận- đại đội trưởng, chỉ huy xe 843- nhảy xuống xe, cầm cờ chạy bộ vào. Xe tăng 390 húc tung cánh cửa chính của dinh. 11 giờ 30 phút, trung úy Quân đội nhân dân Việt Nam Bùi Quang Thận đã hạ lá cờ Việt Nam Cộng hòa trên nóc dinh xuống, kéo lá cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam lên.

Còn nhớ, tôi đã đi bộ trên con đường Lê Văn Duyệt (nay là Cách Mạng Tháng Tám), con đường nghẹt cứng người. Người cứ đi tìm nhau như thể sẽ lạc mất nhau. Rồi trong phút chốc, các vỉa hè đã trở thành những bãi rác khổng lồ với đủ loại quân trang, quân dụng bị ném bỏ. Ngày 1/5, người dân Sài Gòn hồn nhiên ra tận cầu Sài Gòn để đón đoàn quân Giải phóng đang lần lượt vào thành phố.

Tính người Sài Gòn vốn hồn nhiên và nhân hậu. Những hình ảnh cướp bóc, hôi của ở những căn nhà vội vã bỏ chạy mau chóng bị dẹp bỏ, lực lượng tự vệ hình thành mau chóng. Những lá cờ cách mạng đã được may một cách nhanh nhất để khi thành phố vừa giải phóng, cờ đỏ, xanh sao vàng đã tung bay khắp chốn.

 Điều kỳ lạ là sự bình ổn vật giá giữa thời điểm lịch sử sang trang đó hiếm thấy. Việc buôn bán vẫn diễn ra bình thường, dẫu có đôi chút tăng giá. Những tin đồn rất buồn cười như loại băng vệ sinh dành cho phụ nữ sẽ khan hiếm, sẽ không có cà phê để uống… cứ tung ra ở các vỉa hè. Rất nhiều nhà đóng kín vì chủ nhân đi tìm con đường nào đó để rời khỏi Việt Nam. Tuy nhiên, hình ảnh những anh bộ đội trẻ măng hiền lành xuất hiện, những chiếc xe tăng, xe quân sự vào thành phố với những bàn tay vẫy, những nụ cười thân thiện đã át đi nỗi sợ hãi.

Những chợ trời mau chóng xuất hiện, như chợ trời Lăng Cha Cả, bán đủ thứ rượu và đồ hộp hay mọi vật dụng được lấy ra từ các kho hàng Quân tiếp vụ của Mỹ. Mọi người vẫn chen nhau mua bán vô tư. Dọc theo đường Lê Lợi là những núi sách, mọi người bán đủ loại sách cũ với giá rất rẻ và vẫn có người mua. Trên đường phố xuất hiện những điểm bán xăng lẻ vì các cây xăng đã đóng cửa. Hình ảnh lực lượng nhân dân tự vệ làm công việc bảo vệ an ninh khu phố cũng xuất hiện. Sài Gòn sau ngày 30- 4 vẫn nhộn nhịp một cách hiếm thấy ở một thành phố vừa dứt tiếng súng.

Tôi rời khỏi Sài Gòn một tuần lễ sau đó trên một chuyến xe đò lên Đà Lạt. Chuyến xe đò đi giữa đường phải dừng lại bởi một chốt nhân dân tự vệ, một cậu tự vệ đeo súng M16 lên săm soi, kiểm tra an ninh rồi cho xe chạy. Chuyến xe thật bình an.

36 năm ấy đã chứng kiến bao đổi thay. Sài Gòn bây giờ là TP Hồ Chí Minh, là thành phố kinh tế phát triển nhất nước với hầm Thủ Thiêm sắp khai thông, đại lộ Đông Tây thênh thang, những khu nhà ổ chuột được thay bằng những tòa nhà cao ngất ngưởng, những khu chung cư dành cho người nghèo… Những đứa trẻ sinh ra trong thời điểm thiêng liêng đó giờ đây đã là chủ đất nước.

Tôi vẫn thường trở lại Sài Gòn, và đôi khi đi trở lại những nơi mà mình đã gặp trong ngày 30/4/1075.

Khuê Việt Trường