Phần lớn lao động nông nghiệp chưa qua đào tạo, cán bộ quản lý nông nghiệp yếu chuyên môn, nhưng giới trẻ không "ngó ngàng" đến các ngành nông nghiệp trong các trường đại học. Các doanh nghiệp đã, đang và sẽ luôn "khát" nhân lực CNTT, song vài năm trở lại đây, số lượng sinh viên vào học ngành CNTT lại giảm mạnh. Đã vậy, sinh viên CNTT ra trường không đáp ứng được nhu cầu về kỹ năng, ngoại ngữ của doanh nghiệp... Vậy, đâu là lời giải cho bài toán cân bằng nhân lực?

Theo đề án "Đưa Việt Nam sớm trở thành nước mạnh về công nghệ thông tin và truyền thông", đến năm 2020, Việt Nam cần 1 triệu nhân lực, trong khi đến 2010 mới chỉ có 226.000 nhân lực. Rõ ràng, đây là con số đầy tính hứa hẹn cho những ai đam mê kỹ thuật, CNTT.

Nhân lực CNTT: cầu tăng- cung giảm

Tại một hội thảo mới đây của Bộ Thông tin và Truyền thông, ông Phan Phương Đạt, Phó tổng giám đốc FPT Software cho biết, nhu cầu nhân lực của FPT Software trung bình hàng năm tăng 30- 40%. Năm 2011, FPT Software dự định tuyển mới 1.541 nhân viên, (trong đó có 1.000 sinh viên mới tốt nghiệp) thì đến 2020 sẽ tăng lên 18.752 nhân viên (14.064 sinh viên mới tốt nghiệp).

Tập đoàn Intel cũng cho biết, rất cần nguồn nhân lực nội địa cho nhà máy của mình tại Việt Nam. Hiện, Intel chỉ có chưa đầy 500 nhân viên, song con số cần để nhà máy này hoạt động hết công suất tới 4.000 người, trong đó có 70% là sinh viên mới ra trường.

Dự báo đến năm 2015, các doanh nghiệp trong lĩnh vực CNTT cần khoảng 554.000 lao động, trong đó khoảng 50% có trình độ cao đẳng và đại học trở lên. Thế nhưng, trong khi các doanh nghiệp có nhu cầu cao về nhân lực CNTT thì dường như giới trẻ lại... bàng quan.

Ông Lê Trường Tùng, Hiệu trưởng Đại học FPT cho hay, từ năm 2008, số lượng người học CNTT- TT giảm dần. Thông tin từ một số trường đại học có giảng dạy CNTT cho thấy, trung bình mỗi năm, người học CNTT giảm 10- 15%. Khảo sát học sinh trên địa bàn Hà Nội cũng cho thấy sức hút vào học ngành CNTT- TT giảm mạnh (năm 2009 là 9% và 2010 còn 6,5%).

Lý giải nguyên nhân, ông Trần Lương Sơn, Tổng giám đốc VietSoftware cho rằng, hiện không có thông tin chính thức và đáng tin cậy về sự phát triển của ngành CNTT. Việc phát triển nguồn nhân lực CNTT hiện nay tự phát là chính. Hơn nữa, chúng ta cũng thiếu một chiến lược tầm quốc gia về nhân lực CNTT. Một số chuyên gia cho rằng bên cạnh việc đầu vào các trường khó, thì quan trọng là định hướng nghề nghiệp cho học sinh chưa thực sự rõ ràng.

Một thực tế khác đáng suy nghĩ: Trong những năm qua, thực trạng sinh viên CNTT mới ra trường phải đào tạo lại vẫn diễn ra hết sức phổ biến.

Hiệu trưởng Đại học FPT Lê Trường Tùng nhận định: sinh viên CNTT thường có khả năng tiếp thu công nghệ mới nhanh. Tuy nhiên, họ có những điểm yếu rất... khó chấp nhận như: ngoại ngữ, tính chủ động, kỹ năng nghiên cứu, làm việc, kỹ năng mềm..., nguyên nhân là phương pháp đào tạo về CNTT hiện mang tính "rao giảng", không có nhiều sự cọ xát. Việc đào tạo ngoại ngữ ở phổ thông còn yếu và chưa được đưa thành mục tiêu trong đào tạo đại học.

Ông Nguyễn Thượng Hải, Giám đốc phụ trách giáo dục Intel Việt Nam, cho hay, hiện vẫn còn khoảng cách lớn giữa yêu cầu của doanh nghiệp và trình độ, kỹ năng của sinh viên mới tốt nghiệp. Do đó, 100% nhân viên người Việt Nam khi vào Intel đều phải trải qua đào tạo nội bộ từ 3- 6 tháng trước khi bắt đầu làm việc. Việc giao tiếp bằng tiếng Anh đặc biệt quan trọng. Đây là một công việc hàng ngày, đòi hỏi các kỹ sư tại Intel Việt Nam cần phải có...

Nhân lực nông nghiệp: Sự thiếu hụt khó bù đắp

Theo dự thảo Quy hoạch phát triển nguồn nhân lực năm 2011- 2020 của Bộ KH&ĐT, hiện tổng số lao động trong khối ngành nông, lâm, thủy sản là 22,5 triệu người, chiếm khoảng 47,5% tổng số lao động đang làm việc trong nền kinh tế quốc dân. Trong đó, tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ chiếm 3,5 triệu người, tương đương với 15,5%. Số nông dân sản xuất giỏi chỉ chiếm khoảng 10%, số trung bình chiếm 20%, còn lại 70% chưa nắm được kỹ thuật sản xuất lúa đạt hiệu quả cao.

Vì thế, ở các vùng nông thôn, người dân vẫn nuôi trồng theo lối manh mún, tự cung tự cấp, tận dụng dư thừa hơn là mang mục đích kinh tế. Năng suất tăng nhưng chủ yếu dựa vào thay đổi giống, phân bón. Tỷ lệ lao động nông nghiệp có trình độ kỹ thuật sơ cấp về sử dụng máy móc, phương tiện cơ giới trong nông nghiệp còn thấp hơn nữa, chỉ chiếm chưa đến 0,3%. Theo Bộ KH&ĐT, đây là một thách thức cho việc CNH- HĐH nông nghiệp.

Trình độ của cán bộ quản lý nông nghiệp cũng rất đáng báo động khi kết quả điều tra của Đại học Nông nghiệp I năm 2010 cho thấy, có tới 55,5% cán bộ không có trình độ chuyên môn. Theo chính sách mới, đầu năm 2011, các cán bộ khuyến nông cấp xã sẽ được đưa vào biên chế. Song đó là tin mừng... hụt, không ít cán bộ khuyến nông đương nhiệm bỗng dưng thất nghiệp, vì để vào biên chế, họ phải có trình độ thấp nhất là trung cấp.

Trong khi nguồn nhân lực hiện tại thiếu và yếu, nguồn nhân lực tương lai của ngành nông nghiệp cũng không có nhiều hứa hẹn khi sinh viên không "nhòm ngó".

Ông Nguyễn Hữu Vui, Phó hiệu trưởng Đại học Tây Nguyên cho biết, hiện trường tuyển sinh 4 khối ngành là nông lâm, y, sư phạm và kinh tế thì khối nông lâm liên tục nhiều năm không thể tuyển đủ chỉ tiêu dù chỉ lấy bằng điểm sàn của Bộ GD&ĐT. Mùa thi năm 2010, trường chỉ tuyển được 50% chỉ tiêu.

Ông Phùng Quang Việt, Phó hiệu trưởng Đại học Hùng Vương, Phú Thọ, than thở: Trường đào tạo ngành nông lâm ngư cho các tỉnh vùng Tây Bắc, đối tượng đa số là con em dân tộc nên trình độ có hạn chế. Không tuyển đủ chỉ tiêu nên năm nào trường cũng phải làm công văn xin Bộ GD&ĐT được áp dụng quy chế giãn điểm vùng ở mức tối đa.

Ngay một trường hàng đầu về lĩnh vực nông nghiệp là Đại học Nông nghiệp cũng đã phải đóng cửa một số ngành vì thí sinh không đăng ký.

Năm học 2010- 2011 cũng là khoá cuối cùng đào tạo lĩnh vực nông nghiệp của Đại học Dân lập Hải Phòng. Hiệu trưởng Trần Hữu Nghị cho biết, trường đã đóng cửa ngành nông nghiệp cách đây 3 năm vì không có sinh viên...

Đào tạo phải gắn với nhu cầu