Vĩnh Long hiện có trên 300 DN đủ điều kiện thành lập công đoàn cơ sở với hơn 23.000 lao động. Riêng KCN Hòa Phú hiện có 16/19 DN đang hoạt động có tổ chức công đoàn cơ sở, thu hút trên 14.000 lao động trong và ngoài tỉnh. Và từ một khu vực có đông lao động như vậy, đình công, ngừng việc tập thể là chuyện có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Một cuộc đình công (ảnh minh họa)

Qua 2 năm thực hiện Chỉ thị 22/CT-TW của Ban Bí thư về xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ trong DN, các DN trên địa bàn Vĩnh Long, nhất là các DN đã thành lập công đoàn cơ sở có nhiều quan tâm trong công tác chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho người lao động (NLĐ). Số NLĐ được tham gia đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế ở các DN đã nâng lên 65%; số DN ký thỏa ước lao động tập thể 64%; NLĐ được ký HĐLĐ 92%. Tuy nhiên, tranh chấp lao động, đình công vẫn xảy ra.

Điều đáng nói là tất cả các cuộc đình công, tranh chấp lao động đều bất hợp pháp vì không tuân theo các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục; không qua hòa giải, không do công đoàn tổ chức lãnh đạo, không lấy ý kiến của NLĐ, không báo trước... trong khi phần lớn nội dung yêu cầu của tập thể lao động trong các cuộc ngừng việc tập thể, đình công đều chính đáng.

Hai cuộc đình công điển hình

Công ty TNHH Bohsing là DN có vốn đầu tư nước ngoài, sản xuất kinh doanh nghề may mặc, hoạt động từ tháng 8/2009, hiện có 2.167 lao động. Trong quá trình hoạt động, công ty đã thực hiện đầy đủ việc đăng ký thỏa ước lao động tập thể, nội quy lao động, thang bảng lương và các chính sách cho NLĐ theo quy định... Tuy nhiên, từ ngày 17 đến ngày 21/1/2011 đã xảy ra đình công với số công nhân tham gia lên đến hơn 1.000 người, yêu cầu thực hiện một số chính sách: không được trừ lương tháng 13; thực hiện thưởng A, B, C theo tỷ lệ phần trăm lương cơ bản; công nhân làm việc đủ năm phải lên lương, được thanh toán tiền thêm giờ các ngày không nghỉ phép năm và một số chế độ trợ cấp khác như: tiền ăn, tiền tàu xe, tiền chuyên cần...

Sau 5 ngày đình công, các ngành chức năng: Liên đoàn Lao động, Sở LĐ-TB&XH, Ban quản lý KCN, Công đoàn các KCN và một số sở, ngành của tỉnh, đã tổ chức cho NLĐ đối thoại trực tiếp với chủ DN. Sau khi rà soát lại các chính sách mà công ty đã thực hiện cho NLĐ, bước đầu chủ DN đã thống nhất khắc phục giải quyết theo yêu cầu NLĐ một số sai sót về tiền thưởng cuối năm theo 3 mức A, B, C căn cứ theo kết quả bình bầu từ tổ; về lương tháng 13, sẽ chi 100% cho NLĐ theo cấp bậc; nâng lương, chi tiền lương của những ngày không nghỉ phép năm theo quy định; ghi nhận một số yêu cầu về chế độ chính sách và công ty sẽ phối hợp các ngành chức năng xem xét giải quyết tiếp.

Sau hơn 2 tháng kể từ ngày xảy ra sự việc, ngày 25/3/2011, ông Vũ Anh Tuấn- Trưởng Ban Chính sách pháp luật Liên đoàn Lao động tỉnh Vĩnh Long cho biết: Đến thời điểm này, công ty đã phối hợp các ngành chức năng xem xét và giải quyết khá tốt các chế độ chính sách cho NLĐ như: thanh toán tiền nghỉ phép năm 2010 theo quy định 300% cho 1.262 lao động; tiền xăng tăng từ 7.000 lên 8.000 đồng/ngày, tiền ăn 8.000 lên 9.000 đồng/ngày; tiền chuyên cần từ 100.000 lên 200.000 đồng/người/tháng...

Tại Công ty TNHH thực phẩm Phú Quí, vào thời điểm tháng 1/2011, tuy công ty đã ngừng sản xuất từ tháng 10/2010 nhưng 42 công nhân của công ty vẫn được duy trì làm nhiệm vụ bảo trì và vệ sinh máy móc thiết bị, có nghĩa là số công nhân này vẫn phải được trả lương từ tháng 11/2010 đến tháng 1/2011, nhưng đến ngày 20/1/2011, họ vẫn chưa được trả lương tháng 12/2010 trong khi tết đã cận kề. Vì vậy, trong 2 ngày 19 và 20/1/2011, 42 công nhân đã ngừng việc, yêu cầu trả lương tháng 12/2010 và ứng ít nhất 70% lương tháng 1/2011. Liên đoàn Lao động tỉnh và các ngành chức năng đã vào cuộc, yêu cầu công ty trả lương cho công nhân theo quy định, chậm nhất đến ngày 28/1/2011 và động viên công nhân tiếp tục thực hiện hợp đồng đã giao ước.

Những bài học kinh nghiệm

Có thể nói, dù rằng cách thức, trình tự, thủ tục đình công của công nhân Công ty Bohsing, Công ty Phú Quí là chưa theo đúng quy định của pháp luật, nhưng xét xuất phát điểm các yêu cầu của công nhân là chính đáng, nên Liên đoàn Lao động tỉnh và các ngành chức năng đã yêu cầu chủ DN giải quyết các yêu cầu của công nhân và được chủ DN phối hợp khá tốt trong giải quyết. Đây là một thành công của công đoàn. Qua kết quả giải quyết các vụ việc trên, thiết nghĩ có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm:

DN phải xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ trong DN. Trong đó, phân phối lợi ích phải bảo đảm hài hòa như: lợi ích DN, Nhà nước và người lao động.

Các cấp công đoàn, nhất là công đoàn cơ sở, phải rà soát việc thực hiện chính sách với NLĐ; chủ động đàm phán với chủ DN để điều chỉnh bổ sung cho phù hợp và đúng luật định. Hàng năm, công đoàn phối hợp chủ DN tổ chức đại hội công nhân viên chức, hội nghị NLĐ, bảo đảm dân chủ, trong đó phải xem xét bổ sung thỏa ước lao động tập thể (nếu cần).

Các cấp công đoàn phối hợp tốt các ngành hữu quan kiểm tra giám sát chính sách, pháp luật lao động đối với DN, nhằm chủ động ngăn ngừa tranh chấp lao động.

Cần làm tốt công tác tuyên truyền giáo dục, vận động công nhân viên chức- người lao động hiểu rõ chủ trương, chính sách pháp luật, nhất là Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn, không để vi phạm pháp luật.

Khi xảy ra tranh chấp, đình công, công đoàn cần tiếp cận lực lượng công nhân lao động, nắm rõ nguyện vọng, yêu cầu... phối hợp các ngành hữu quan và chủ DN xem xét về pháp luật, khả năng điều kiện của DN, thống nhất giải quyết một lần, tránh việc "nhả từng bước", đồng thời giải thích cho NLĐ nên vì lợi ích của mình và của DN, không "được voi đòi tiên".

Trần Phương