Đó là ý tưởng thành lập mạng lưới các tổ chức xã hội dân sự (XHDS) Việt Nam quan tâm đến ngành khai khoáng, được đưa ra tại cuộc tọa đàm do Trung tâm Con người và Thiên nhiên (PanNature)- Liên hiệp các hội KHKT Việt Nam phối hợp với Viện Tư vấn Phát triển (CODE) tổ chức mới đây tại Hà Nội.

Theo tiêu đề "Vai trò XHDS và vấn đề minh bạch trong công nghiệp khai khoáng", các chuyên gia trong và ngoài nước đã giới thiệu, đối thoại với các đại biểu về tổng quan ngành khai khoáng thế giới và khu vực ASEAN, chiến lược toàn cầu PWYP minh bạch khai khoáng, nhất là phần thực trạng ngành khai khoáng Việt Nam trong lộ trình tiếp cận Sáng kiến EITI minh bạch khai khoáng.

Nghiên cứu của CODE cảnh báo Việt Nam đang phải đối mặt với sự cạn kiệt tài nguyên, từ 2012 phải nhập khẩu than, trữ lượng dầu mỏ chỉ đáp ứng nhu cầu khoảng 20 - 30 năm nữa. Ngoài nhiều hệ lụy trầm kha về tham nhũng, ô nhiễm môi trường, an toàn lao động và tệ nạn xã hội, ngành khai khoáng hiện đạt hiệu quả kinh tế thấp, cơ chế quản lý lỏng lẻo và chồng chéo, khai thác thất thoát lớn lại chủ yếu xuất thô... Nguyên nhân cơ bản là do Việt Nam thiếu sự minh bạch thông tin, không giám sát được nguồn thu khai khoáng… và do sự thiếu hụt lớn vai trò tác động của ít nhất trên 600 tổ chức XHDS trong cộng đồng.

Từ thực trạng trên, PanNature khởi xướng sáng kiến thành lập mạng lưới các tổ chức xã hội nghề nghiệp, các tổ chức phi chính phủ để kết nối vận động chính sách và tiếp cận cộng đồng thúc đẩy EITI ở Việt Nam. Mục tiêu trước mắt của mạng lưới là tăng cường trách nhiệm giải trình trong quản trị khai khoáng, tiến tới mục tiêu tương lai sớm đưa Việt Nam thực hiện Sáng kiến EITI nhằm bảo vệ hữu hiệu vốn quý tài nguyên, đồng thời nâng cao chất lượng, hiệu quả và sự đóng góp của ngành công nghiệp khai khoáng vào nền KT-XH đất nước.

Lưu Anh