Từ tháng 6/2010, Sở NN&PTNT Hà Nội đã bắt đầu xây dựng 8 “chuỗi” nông sản an toàn từ khâu sản xuất tới khâu tiêu thụ, trong đó có 5 chuỗi quả, chè an toàn tại 5 huyện ngoại thành: đu đủ Thượng Mỗ (Đan Phượng), bưởi Phú Diễn (Từ Liêm), ổi Đông Dư (Gia Lâm), chuối Tự Nhiên (Thường Tín), chè Bắc Sơn (Sóc Sơn). Sau một năm thực hiện, các chuỗi nông sản an toàn đã có được một số thành công bước đầu. Tuy nhiên, để các chuỗi nông sản an toàn- từ đầu vào đến đầu ra- thực sự “xuôi thuận”, có hiệu quả thiết thực, còn nhiều cản ngại cần tháo gỡ.

Hoa quả an toàn chủ yếu tiêu thụ tại chợ truyền thống

Theo quy định, tất cả các cơ sở tham gia chuỗi nông sản an toàn được hỗ trợ vật tư, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật; tham gia lớp tập huấn về quy trình kỹ thuật sản xuất, sơ chế, chế biến; được hỗ trợ về mặt bằng, nhà xưởng, thiết bị (máy vi tính, máy in mã vạch, máy hàn đai, vật tư bao gói, niêm phong sản phẩm)...

Đầu vào hứng khởi

Xã Tự Nhiên (huyện Thường Tiến) có truyền thống trồng chuối hàng chục năm nay, là một trong những điểm được thành phố quan tâm đầu tư xây dựng mô hình sản xuất, sơ chế, bảo quản chuối an toàn. Tại đây, Chi cục Bảo vệ thực vật phối hợp với Trạm khuyến nông huyện mở lớp tập huấn hướng dẫn cho người dân kỹ thuật sản xuất, cách sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật theo phương pháp hiện đại. Sau đó, chất lượng sản phẩm được nâng lên rõ rệt, cây ít sâu bệnh, lượng phân bón được dùng đúng mức và tiết kiệm...

Theo HTX nông nghiệp Thường Tín, trước đây, nông dân tự phun thuốc, không xác định thời điểm cần thiết, vừa lãng phí thuốc, vừa không ngăn được sâu bệnh hiệu quả... Sau khi áp dụng phương pháp sản xuất theo mô hình chuỗi nông sản an toàn, chất lượng chuối và hiệu quả kinh tế được nâng cao, tính bình quân mỗi sào cho thu nhập khoảng 12- 15 triệu đồng, cao hơn trồng lúa, người dân rất hào hứng.

Tại xã Thượng Mỗ (huyện Đan Phượng) vài năm trước, đu đủ chỉ trồng xen canh, những năm gần đây, mô hình trồng đu đủ đã lan rộng. Theo HTX nông nghiệp Thượng Mỗ, toàn xã có 30ha trồng đu đủ, trong đó có 10 ha được chọn tham gia chuỗi nông sản an toàn, tỷ lệ sâu xoắn lá, sâu đục thân giảm hẳn, năng suất tăng lên 2,2- 2,5 tấn/sào, thu nhập 12- 13 triệu đồng/sào.

Ổi Đông Dư (huyện Gia Lâm) là thương hiệu ổi găng đã được nhiều người biết đến, nay được lựa chọn tham gia chuỗi nông sản an toàn. Ổi Đông Dư thu hoạch 4 mùa, quả ngọt, có hương vị đặc trưng, ngon không kém ổi Thái Lan. Sản phẩm bán tại vườn có giá 15.000 đồng/kg, bán ra thị trường có thể lên đến 25.000 đồng/kg.

Nhìn chung, sản phẩm tham gia chuỗi nông sản an toàn không có gì đáng bàn về chất lượng cũng như chỉ số an toàn. Song, có một thực tế đáng quan tâm: Việc tiêu thụ- chặng sau cùng của các chuỗi nông sản an toàn- hình như... không được quan tâm?

Đầu ra... bàng quan

Những sản phẩm của các  chuỗi khá tốt, an toàn nhưng chưa được thông tin rộng trên thị trường, khâu tiêu thụ còn nhiều trở ngại. Các cơ sở sản xuất vẫn phải tự xoay sở đầu ra cho sản phẩm. Sự hỗ trợ của thành phố còn hạn chế.

Năm 2010, thành phố hỗ trợ được hai điểm giới thiệu sản phẩm, một điểm ở Sóc Sơn (sản phẩm chè), một điểm tại Thành Công (4 loại quả). Sản phẩm tiêu thụ chủ yếu thông qua các thương lái mua tại cơ sở, hoặc cơ sở tự tổ chức vận chuyển thô sơ ra các chợ đầu mối, chợ cóc để bán.

Ông Nguyễn Khắc Thuận- Chủ nhiệm HTX nông nghiệp Thượng Mỗ- cho biết: Phần lớn đu đủ được các hộ đem ra chợ đầu mối Hà Đông, một số chợ cóc để bán. HTX chưa liên hệ được với siêu thị, nhà hàng... để tiêu thụ sản phẩm. Nói chung, đầu ra chưa được ổn định. Đu đủ dấm tự nhiên, không dùng thuốc bảo quản nên không để được lâu. Khoảng tháng 7, tháng 8, lúc đu đủ rộ nhất, cũng là lúc nông dân lo nhất, với sản lượng lên đến hàng chục tấn, bán không nhanh chỉ có... hỏng, bị thương lái ép giá, có thời điểm tại vườn giá chỉ còn 2.000 đồng/kg, rất xót xa nhưng buộc phải bán.

Năng động hơn, chuối Tự Nhiên đã tìm được hướng đi vào một số đại lý bán thực phẩm sạch tại các chợ, vào một số trường mầm non. Ổi Đông Dư đã vào một số siêu thị...

Trên thực tế, nhiều cơ sở sản xuất ở xa, việc vận chuyển sản phẩm vào thành phố gặp nhiều khó khăn. Hơn nữa, mặt bằng để bán và giới hiệu sản phẩm trong nội thành có giá thuê rất cao, thu không đủ bù chi. Vì vậy, khâu tiêu thụ nông sản an toàn vẫn... tự phát, không đem lại hiệu quả kinh tế cao. Bức tranh chung về đầu ra cho nông an toàn vẫn còn “ảm đạm”.

Trao đổi về vấn đề này bà Nguyễn Thị Tam- Phó Phòng chăn nuôi, Sở NN&PTNT Hà Nội- cho biết: “Trong năm nay, thành phố sẽ tiếp tục duy trì chuỗi nông sản an toàn. Chúng tôi đã đề xuất với thành phố tiếp tục hỗ trợ các cơ sở sản xuất về kỹ thuật, vật chất, trang thiết bị, ngoài ra cũng hướng tới đưa sản phẩm nông sản an toàn vào một số cửa hàng miễn thuế, hỗ trợ một phần kinh phí cho các điểm giới thiệu sản phẩm để chi trả chi phí thuê mặt bằng, trả lương cho nhân công”.

Ông Nguyễn Hồng Nhật- Phòng quản lý thuốc, Chi cục Bảo vệ thực vật- nói: “Chi cục đã đề xuất với thành phố, nếu được phê duyệt, trong năm 2011, ngoài việc duy trì 2 cửa hàng giới thiệu sản phẩm của năm trước, sẽ có thêm 10 cửa hàng giới thiệu cho các sản phẩm thuộc chuỗi nông sản an toàn”.

Câu chuyện sản xuất- tiêu thụ nông sản sạch vẫn còn dài. Để sản phẩm an toàn đến được bàn ăn trong từng gia đình phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó, bên cạnh sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng của thành phố, các cơ sở sản xuất cần nỗ lực tìm hướng đi hiệu quả cho những sản phẩm của chính mình.

 Thu Hường