Con số lợi nhuận lên đến hàng nghìn tỷ đồng tính đến cuối tháng 6/2011 vừa được các ngân hàng công bố đã khiến không ít người giật mình, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp liên tiếp kêu than khó tiếp cận vốn ngân hàng vì lãi suất cao. Tuy nhiên, các ngân hàng lại cho rằng mặc dù lãi hàng nghìn tỷ đồng nhưng tỷ suất lợi nhuận trên vốn của các ngân hàng so với các doanh nghiệp lại rất thấp.

Trong hàng chục ngân hàng thương mại (NHTM) vừa công bố kết quả kinh doanh đến hết quý 2/2011, số các NHTM có lợi nhuận từ trên 1.000 tỷ đồng trở lên không phải là ít. Đến thời điểm này có ít nhất 6 NHTM lớn bao gồm: Vietcombank, Vietinbank, Techcombank, ACB, Eximbank, Sacombank đạt con số lợi nhuận trước thuế từ 1.500 tỷ đồng đến cao nhất hơn 3.600 tỷ đồng.

Vietinbank gây ấn tượng mạnh với con số lợi nhuận trước thuế tới 2.590 tỷ đồng chỉ trong quý 2/2011, nâng lợi nhuận lũy kế 6 tháng lên 3.619,4 tỷ đồng. Trong khi đó, dù phải chi dự phòng rủi ro 587 tỷ đồng, Vietcombank vẫn còn lợi nhuận trước thuế trong 6 tháng lên 3.030 tỷ đồng (tăng 8,2% so với cùng kỳ năm 2010).

Còn tại Eximbank, tổng lợi nhuận trước thuế trong quý 2/2011 là 840 tỷ đồng, lũy kế 6 tháng đầu năm đạt 1.690 tỷ đồng, tăng tới 85% so với cùng kỳ năm 2010. Năm 2011, Eximbank đặt chỉ tiêu 3.000 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế.

Với Techcombank, dù chỉ đạt 40% kế hoạch năm, tổng lợi nhuận trước thuế của ngân hàng này vẫn tới 1.500 tỷ đồng.

Đã có nhiều ý kiến trái ngược xung quanh những con số lợi nhuận hàng nghìn tỷ đồng của NHTM. Một số doanh nghiệp kêu lỗ nhiều do lãi suất vay vốn cao, một số chuyên gia lại cho rằng, ngân hàng nên chia sẻ lợi nhuận với doanh nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn như hiện nay.

Tuy nhiên, ông Lê Xuân Nghĩa, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia, lại cho rằng, nhìn con số lợi nhuận hàng ngàn tỷ đồng của các NHTM tưởng là rất ghê gớm, nhưng bản chất lợi nhuận của NHTM đã giảm sút so với năm ngoái. Theo ông Nghĩa, nếu chia cho vốn tự có thì lợi nhuận của các NHTM chỉ khoảng 10,5%, thấp hơn năm ngoái (khoảng 11%). Còn chia theo tổng tài sản thì lãi của các NHTM chỉ khoảng 1%.

Cũng theo tính toán của Uỷ ban Giám sát tài chính quốc gia, so sánh lợi nhuận của khối NHTM với lợi nhuận bình quân của hơn 500 công ty niêm yết không có chênh lệch nhiều, thậm chí tỷ lệ của các ngân hàng còn thấp hơn. Lợi nhuận bình quân của các doanh nghiệp niêm yết khoảng 11%, còn của các ngân hàng chỉ 10,5%.

Trả lời câu hỏi "liệu ngân hàng có nên chia sẻ lợi nhuận với doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay không?", ông Nghĩa cho rằng, thị trường sẽ tự chia sẻ lợi nhuận giữa ngân hàng, doanh nghiệp chứ không có biện pháp hành chính nào có thể can thiệp.

Mối liên hệ giữa doanh nghiệp và ngân hàng là lãi suất. Nếu thực sự NHTM đi vay 14% và cho vay 20- 22% thì lãi rất "khủng". Tuy nhiên, thực tế lại không phải vậy. NHTM huy động bình quân khoảng 17%/năm và cho vay 20%/năm, chênh lệch giữa vay và cho vay chỉ khoảng 3%, thấp hơn nhiều so với các nước khác như ở Mỹ (khoảng 5%), Malaysia (khoảng 4,5%).

Ông Lê Đức Thọ, Phó Tổng giám đốc VietinBank, cũng chia sẻ: Mặc dù lợi nhuận 6 tháng đầu năm của VietinBank đạt 3.600 tỷ đồng, nhưng vốn chủ sở hữu của VietinBank trên 20.000 tỷ đồng, còn tổng tài sản lên tới 400.000 tỷ đồng, như vậy tỷ suất lợi nhuận trên vốn chỉ đạt 10%.

Ông Thọ cho rằng, hoạt động ngân hàng là cung cấp vốn và dịch vụ cho các doanh nghiệp, trên nguyên tắc phải bảo đảm, an toàn hiệu quả, bên cạnh đó phải bảo đảm được lợi nhuận cần thiết cho ngân hàng, cho các cổ đông, trong đó có cổ đông Nhà nước. "Trong điều kiện hiện nay, kể cả khi thị trường bình ổn hay trong điều kiện khó khăn, lợi nhuận mà cổ tức thu được từ hoạt động góp vốn vào ngân hàng phải cạnh tranh hơn so với lãi suất tiền gửi tiết kiệm kỳ hạn dài. Làm thế nào để bảo đảm cổ tức cho các cổ đông, hơn lúc nào hết ngân hàng cần phải kinh doanh an toàn và hiệu quả"- ông Thọ nhấn mạnh. Trong thời gian qua, VietinBank đã dành nhiều chương trình ưu đãi để trợ lực cho nền kinh tế như: chương trình cho vay hỗ trợ xuất khẩu, cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp phụ trợ, cho vay nông nghiệp nông thôn... với lãi suất ưu đãi thấp hơn nhiều NHTM khác.

Minh Thúy