Hà Nam có nhiều lợi thế phát triển kinh tế tập thể (KTTT). Chỉ nhìn số làng nghề truyền thống cũng dễ thấy là sự thuận lợi để gây dựng và phát triển các mô hình KTTT, ví như các nghề tơ lụa, thêu ren, mây tre đan, đồ gỗ, hay thương hiệu rượu Vọc được thị trường quốc tế biết đến... Nhưng KTTT Hà Nam hiện vẫn bộn bề khó khăn, nhất là chuyện thiếu vốn...

 Hà Nam hiện có 2.042 tổ hợp tác ở hầu hết các ngành nghề và trở thành mô hình KTTT phổ biến ở tỉnh, nhất là ở địa bàn nông nghiệp và nông thôn. Thông qua hoạt động của các tổ hợp tác, bà con đã hỗ trợ nhau phát triển kinh tế, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao đời sống hộ xã viên. Điểm sáng ở mô hình này phải kể đến các tổ hợp tác tiểu thủ công nghiệp ở huyện Duy Xuyên, thêu ren ở huyện Thanh Liêm, cơ giới ở huyện Bình Lục…

Theo số liệu thống kế mới nhất, Hà Nam hiện có 204 HTX, thu hút khoảng 32.000 xã viên và người lao động. Trong đó, có 162 HTX nông nghiệp và thủy sản, 8 quỹ TDND, còn lại là các HTX hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, vận tải và ngành nghề khác. Đa số các HTX đều khai thác nguồn nguyên liệu tại địa phương và nỗ lực duy trì ổn định hoạt động sản xuất - kinh doanh. Theo Liên minh HTX tỉnh, phân loại về kết quả hoạt động của 204 HTX năm 2010 thì tỷ lệ khá giỏi đạt 30%, trung bình 60%, yếu kém 10%. Và, qua cách nhìn nhận ở tỉnh, thì KTTT với nòng cốt là HTX vẫn là nguồn lực cơ bản bảo đảm an sinh xã hội và đời sống của người dân địa phương.

Thời gian qua, Liên minh HTX tỉnh Hà Nam luôn có nhiều cố gắng trong phát triển KTTT. Điểm mạnh nổi bật ở Hà Nam là sự phát triển đa dạng nhiều loại hình HTX, từ nghề truyền thống địa phương đến nghề mới  như HTX chiếu trúc Tân Phú, HTX hướng nghiệp Lê Hồng Phong, hay một số HTX may mặc, HTX vận tải và quỹ TDND.

Liên minh HTX tỉnh đã thể hiện rõ vai trò trong công tác tuyên truyền, tập huấn, đào tạo, mở rộng các mô hình KTTT, thành lập mới HTX... Hiệu quả nhất là các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nâng cao kỹ năng quản lý, quản trị sản xuất - kinh doanh cho các cán bộ của HTX. Từ đầu năm 2011 đến nay, Liên minh HTX tỉnh Hà Nam đã tổ chức được 2 đợt tập huấn cho 160 chủ nhiệm HTX dịnh vụ nông nghiệp, gắn với đi tham quan thực tiễn ở các HTX điển hình toàn quốc, như HTX nông nghiệp Đình Bảng (Bắc Ninh), HTX Duy Sơn II (Quảng Nam)... Bên cạnh đó, Liên minh HTX tỉnh cũng thường xuyên thực hiện tốt chương trình phối hợp hoạt động với nhiều sở ngành, nhất là với Sở LĐ- TB&XH, Hội Phụ nữ, Sở Công thương.

Nói về những khó khăn của KTTT Hà Nam, ông Nguyễn Đức Ký- Phó chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Hà Nam cho biết: "Thực trạng hiện tại, HTX có muốn đẩy mạnh hoạt động cũng khó vì "đói" vốn. Vì không có tài sản thế chấp nên các HTX không tiếp cận được vốn vay thương mại, kể cả khi ưu đãi lãi suất.

Ông Nguyễn Đức Ký đưa ra minh chứng bức xúc về một số HTX ở Hà Nam phải vay lãi ngày để hoạt động, trong khi ở nhiều địa phương như Hải Dương, Hưng Yên, Vĩnh Phúc, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh… đều dành cho Quỹ hỗ trợ phát triển HTX từ vài chục tỷ đến hàng trăm tỷ đồng. Cho đến nay, nguồn quỹ này ở Hà Nam vẫn tròn "số không" vì đặc thù tỉnh nghèo, lãnh đạo tỉnh có quan tâm cũng "lực bất tòng tâm".

Hà Nam là vùng đất giàu truyền thống văn hóa lịch sử và nhiều làng nghề truyền thống, ở vị trí cửa ngõ phía Nam Thủ đô, phần lớn địa bàn nằm 2 bên Quốc lộ 1A cùng mạng lưới giao thông, hạ tầng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp ngày càng mở mang và phát triển. Hy vọng trong thời gian tới, KTTT Hà Nam sẽ có những bước phát triển mới.

Lưu Anh Đoàn