Khu du lịch Tam Đảo thuộc thị trấn Tam Đảo, huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc, cách Hà Nội 86km. Khí hậu ở đây rất độc đáo, bốn mùa trong ngày, khung cảnh thơ mộng, hùng vĩ. Thiên nhiên đã ban tặng cho Tam Đảo khung cảnh tuyệt vời: Vừa thơ mộng, u tịch, vừa hùng vĩ, huyền ảo trong mây gió, sương khói vờn trên đỉnh núi, sà xuống những thảm cỏ, những ngôi nhà, ẩn hiện người và cảnh...

Tam Đảo nằm trên dãy núi dài khoảng 80km theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, là khu nghỉ mát lý tưởng của miền Bắc. Thị trấn Tam Đảo có diện tích 253ha nằm trên độ cao 900m so với mặt biển. Từ thị xã Vĩnh Yên, sau 1 giờ xe chạy là lên tới Tam Đảo.

Núi Tam Đảo là 3 đỉnh nổi lên như 3 hòn đảo: Đỉnh giữa có tên Bàn Thạch cao 1.388m; bên trái là đỉnh Thiên Nhị (chợ trời) cao 1.375m, trên có tháp truyền hình cao 93m; bên phải là đỉnh Phù Nghĩa cao 1.400m. Khí hậu ở đây rất độc đáo, bốn mùa trong một ngày. Buổi sáng se se gió xuân, buổi trưa nóng ấm mùa hạ, buổi chiều lãng đãng sương mây mùa thu, buổi tối lạnh giá đông về. Thị trấn bé nhỏ, xinh xắn với những con đường lên xuống quanh co, dòng suối như vệt nước cắt ngang chảy suốt bốn mùa. Nhiều người đã từng ví Tam Đảo như một Đà Lạt thứ hai của Việt Nam.

Ẩn mình sau lớp mây ngàn trên đỉnh núi là những ngôi biệt thự đã có gần 100 năm tuổi. Mỗi biệt thự là một tác phẩm kiến trúc độc đáo, hài hòa với thiên nhiên, nằm rải rác trên những sườn núi hình cánh cung nhìn ra những cánh rừng già trùng điệp, những thung lũng sâu thẳm huyền bí. Đầu thế kỷ 20, người Pháp đã lên Tam Đảo, xây dựng nơi đây thành khu nghỉ mát với 200 biệt thự, khách sạn, sân chơi thể thao, bể bơi, sàn nhảy...

Trong những năm chiến tranh, rất nhiều ngôi nhà đẹp của Tam Đảo đã bị phá hủy. Nhưng gần đây, hàng trăm ngôi biệt thự, khách sạn đã mọc lên từ những nền nhà cổ khi xưa, như nàng tiên ngủ trong rừng đang vươn mình thức dậy.

Đến nay "thị trấn trong mây" này đã có gần 60 khách sạn, nhà nghỉ lớn, nhỏ nhưng vẫn chỉ thuộc sở hữu của số ít chủ kinh doanh. Hầu hết đời sống của hơn 200 hộ dân còn lại vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp, trong đó cây su su (khai thác rau cắt ngọn) được xem là nguồn thu nhập chính.

Từ năm 2000 trở lại đây, khi du lịch Tam Đảo phát triển mạnh, su su được trồng làm một loại rau đặc sản, tạo nên thương hiệu riêng cho rau Tam Đảo. Su su được trồng khắp mọi nơi, từ ngọn đồi này sang ngọn đồi khác. Nếu bạn ngắm nhìn thị trấn Tam Đảo ở tầng cao của ngôi biệt thự hay trên đỉnh một ngọn núi sẽ thấy thị trấn được phủ một mầu xanh mướt bởi su su.

Cách đây vài chục năm, su su đối với người dân Tam Đảo cũng bình thường như các loài rau khác. Bà con trồng mỗi nhà một giàn để lấy quả ăn hàng ngày và bán quả giống cho vùng xuôi. Du khách lên nghỉ mát ở Tam Đảo mỗi ngày mỗi đông, lượng quả su su tiêu thụ tăng mạnh. Khi dân Tam Đảo "sáng tạo" ra món "đặc sản ngọn su su" mê hồn thực khách sành điệu thì cây su su cao giá hẳn lên. Người dân Tam Đảo cũng sáng tạo ra một kiểu trồng su su mới. Ai nhiều đất thì trồng hai loại giàn, một loại vừa lấy quả vừa lấy ngọn, một loại chuyên lấy ngọn. Giàn để lấy cả quả lẫn ngọn có thể rộng cả trăm mét vuông, cao hơn đầu người để dễ dàng lấy quả. Giàn lấy ngọn bề ngang dưới 2m, thấp độ 1m, chạy dài theo thế đất, người thu hoạch đi vòng quanh giàn, cắt ngọn, vừa tiện vừa không bị dập ngọn su su. Bàn tiệc tại Tam Đảo không bao giờ thiếu các món đặc sản được chế biến từ su su "sạch"- một nét văn hóa ẩm thực đặc sắc của Tam Đảo.

Đến với Tam Đảo, chắc hẳn du khách sẽ không thể không trở lại lần thứ hai, thứ ba...

Hữu Hoa