Theo Hiệp hội thủy sản các tỉnh, thành phố khu vực ĐBSCL, giai đoạn hiện nay, tuy nghề nuôi cá tra trong khu vực phát triển nhưng chưa bền vững.

Khó khăn nổi bật của nghề nuôi cá tra là thông tin về thị trường không được cập nhật liên tục; giá cả đầu vào và lãi suất ngân hàng tăng cao. Ngoài ra, mối liên kết giữa người nuôi và các doanh nghiệp chế biến thủy sản chưa chặt chẽ, chưa tạo được chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Việc tiếp cận nguồn vốn vay từ các ngân hàng còn nhiều hạn chế, đặc biệt là đối với người nuôi nhỏ lẻ...

Theo Hiệp hội thủy sản các tỉnh, thành phố khu vực ĐBSCL, trong 8 tháng đầu năm 2011, mặc dù giá bán cá tra nguyên liệu luôn ở mức cao, dao động từ 23.000- 29.500 đồng/kg, nhưng do người nuôi thiếu vốn, lãi suất ngân hàng cao cùng với sự dè dặt về tính ổn định của giá mua cá nguyên liệu nên diện tích cá tra trong vùng ĐBSCL không xảy ra tăng đột biến như năm 2008.

Tổng diện tích mặt nước nuôi cá tra trong khu vực ĐBSCL hiện nay đạt hơn 4.000ha, tăng gần 400ha so với năm trước; trong đó, diện tích đã thu hoạch trên 2.240ha.

Sản lượng cá tra từ đầu năm đến cuối tháng 8/2011 chỉ hơn 695.200 tấn, giảm trên 150.600 tấn. Diện tích thả nuôi chỉ "tăng tốc" từ tháng 4/2011- khi giá cá nguyên liệu tăng lên 25.000- 26.000 đồng/kg, mở đầu cho đợt tăng giá kỷ lục 29.500 đồng/kg vào cuối tháng 5.

Nhưng đến cuối tháng 6/2011, giá bán cá nguyên liệu lại giảm xuống 23.000 đồng/kg. Vì vậy, trong vùng ĐBSCL không ít hộ nuôi đã thu hoạch cá xong nhưng không mặn mà thả nuôi lại mà "treo" ao chờ hoặc chuyển sang thả nuôi các loại cá khác có giá bán cao và ổn định hơn như cá điêu hồng, cá phi.

Một số ít các doanh nghiệp chế biến có quy mô lớn, có lợi thế về vốn, thị trường, có khả năng tự sản xuất được thức ăn không chỉ thả nuôi lại, mở rộng diện tích mà còn xây dựng vùng nuôi riêng khép kín hoặc liên kết sản xuất để tạo nguồn cá nguyên liệu cho chế biến.

Đến thời điểm hiện nay, các tỉnh đang có diện tích mặt nước thả nuôi cá tra nhiều là: Đồng Tháp (1.257ha), An Giang (771ha), Cần Thơ (776ha), Vĩnh Long (296ha), ít nhất là Trà Vinh chỉ có 91ha.

Theo Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), vùng ĐBSCL vẫn đang tiềm ẩn những yếu tố thiếu sự ổn định trong chế biến và tiêu thụ cá tra, mặc dù trong 8 tháng qua, sản phẩm cá tra Việt Nam đã xuất khẩu sang 131 quốc gia và vùng lãnh thổ với tổng khối lượng hơn 319.350 tấn, đạt giá trị hơn 828 triệu USD, tăng gần 5% về khối lượng và 27% về giá trị so với cùng kỳ năm trước.

Nếu một số ít doanh nghiệp sản xuất chế biến ở quy mô lớn đã chủ động được nguồn cá nguyên liệu thì các doanh nghiệp có quy mô nhỏ hơn không có vùng nuôi trồng, phải đi mua cá nguyên liệu nên chỉ đáp ứng được 60% công suất chế biến dẫn đến tình trạng thiếu nguyên liệu cục bộ.

Bên cạnh đó, hiện nay, một số thị trường có nhu cầu sử dụng cá philê nhỏ nên doanh nghiệp tập trung mua cá loại dưới 750g/con, xảy ra tình trạng thừa cá kích cỡ trên 800g/con và thiếu cá kích cỡ dưới 750g/con. Nguyên nhân chính là do thiếu sự liên kết, thông tin chặt chẽ giữa doanh nghiệp và người nuôi.

Theo thống kê của Hiệp hội thủy sản các tỉnh, thành phố ĐBSCL, hiện trong vùng chỉ có khoảng 50- 60% các cơ sở nuôi cá tra ký kết được hợp đồng với các công ty cung cấp thức ăn 2 tháng cuối của vụ nuôi, số còn lại, các hộ nuôi tự mua thức ăn, tự liên hệ bán cho người mua giá cao, không ký kết hợp đồng từ khi sản xuất. Ngoài ra, có trường hợp doanh nghiệp chế biến "bẻ kèo" với nông dân vì khi ký kết hợp đồng giá cao nhưng khi thu hoạch, giá cá sụt giảm. Người nuôi vừa bị thiệt do giá cá giảm lại vừa bị thiệt vì cá tra quá lứa.

Phạm Thị Bình