Khi chiến dịch Hồ Chí Minh (tháng 4/1975) đánh tan cánh cửa thép phòng thủ Xuân Lộc (Đồng Nai), để quân ta tiến về Sài Gòn vào dinh Độc Lập- đầu não của chế độ ngụy quyền- Bộ chỉ huy chiến dịch xác định có ba cây cầu quan trọng nằm trên Quốc lộ 1 cần phải được bảo vệ tuyệt đối: cầu Đồng Nai (bắc từ TP Biên Hòa qua sông Đồng Nai), cầu Rạch Chiếc (bắc qua vàm Rạch Chiếc, nối Thủ Đức với Sài Gòn) và cầu Sài Gòn- cửa ngõ vào nội đô.

Cầu Rạch Chiếc mới hôm nay

Ba đơn vị của Đoàn đặc công biệt động 316, gồm tiểu đoàn 81, Z22 và Z23 nhận lệnh bảo vệ an toàn cho cầu Rạch Chiếc. Bên ta xác định, quân ngụy sẽ quyết tử thủ và nếu thất bại thì chúng sẽ cho phá cây cầu, nhằm ngăn cản bước chân thần tốc của quân ta. Ngược lại, quân ngụy cũng xác định tầm quan trọng của cây cầu Rạch Chiếc, nên chúng đã tăng cường ba tiểu đoàn thủy quân lục chiến, một chi đội xe tăng, hàng chục khẩu pháo 105 ly, hàng ngàn quân lính cùng với hàng rào công sự quan trọng khác để "tử thủ" và sẵn sàng nổ bom phá cầu.

Trước trận đánh cân não này, quân ta đã bí mật đưa bộ đội đặc công vượt sông và vòng ra phía sau để đánh vào mạn sườn của địch. Bằng mọi cách phải chiếm chân cầu phía Nam, phải phá bằng được lô cốt kiên cố của địch dưới chân cầu để khống chế, không cho chúng kích nổ bom phá cầu.

Sau khi kế hoạch vạch ra và chính cú đánh bất ngờ đi vào lịch sử này mà đêm ngày 27 rạng 28/4, hơn 200 chiến sĩ đặc công của ta với vũ khí cầm tay và được trang bị hơn 60 khẩu B40, B41... đã đánh chiếm được cầu Rạch Chiếc một cách ngoạn mục. Thế nhưng, sau đó, khoảng 5 giờ sáng ngày 28/4, địch phản kích dữ dội và đến 12 giờ trưa cùng ngày, địch đã chiếm lại được cầu. Đến khoảng 21 giờ ngày 28/4, quân ta đã phản kích như vũ bão và đã chiếm được cầu.

Và liên tục trong ngày 29 rạng sáng 30/4/1975, địch đã phản công hàng chục đợt được hỗ trợ bằng xe tăng, máy bay, pháo binh và ca- nô chiến đấu điên cuồng bắn phá. Hơn 200 chiến sĩ đặc công của ta phải đương đầu với hơn 2.000 lính ngụy. Nhưng trước lòng quả cảm của quân ta, địch đã phải tháo chạy, cầu Rạch Chiếc được bảo vệ an toàn. Đúng 9 giờ 30 phút sáng ngày 30/4, xe tăng của Lữ đoàn 203 Quân giải phóng chạy qua cầu, tiến thẳng về dinh Độc Lập.

Lễ thông xe cầu Rạch Chiếc năm 2010

Để có được chiến công lịch sử này, 52 cán bộ, chiến sĩ đặc công của ta đã vĩnh viễn nằm lại ở cầu Rạch Chiếc.

Đến nay đã 36 năm trôi qua, cầu Rạch Chiếc vẫn ngày ngày làm nhiệm vụ của mình, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế khu vực phía Nam. Hiện nay, chiếc cầu Rạch Chiếc mới được xây dựng nằm song song với cầu cũ, khá hiện đại.

Điều ít người biết đến là đã hơn 30 năm qua, có một chiến sĩ đặc công trong trận đánh năm xưa, ngày ngày vẫn ra chân cầu thắp hương, mong sưởi ấm phần nào cho hương hồn đồng đội đã ngã xuống dưới chân cầu. Ông là Nguyễn Văn Thuật, nguyên Tham mưu trưởng Tiểu đoàn 81 (thuộc Đoàn đặc công biệt động 316).

Được biết, hàng năm cứ đến ngày 27/4, nhiều cán bộ chiến sĩ đã từng tham gia trận đánh lịch sử năm xưa lại tụ họp về đây để thắp nén tâm hương tưởng nhớ những đồng đội đã xả thân cho đất nước.

Rạch Chiếc là trận đánh mở cửa, mở đường, tạo bàn đạp cho cánh Đông của chiến dịch Hồ Chí Minh hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ giải phóng Sài Gòn. Thắng lợi và sự hy sinh vô giá của cán bộ, chiến sĩ ở cầu Rạch Chiếc đã trở thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, tô thắm thêm truyền thống "Trung với Đảng, hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng" của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.

Ngọc Quý