Dự án nhà máy chất thải của Công ty CP xử lý chất thải Hạ Long (trụ sở chính tại khu đô thị Yên Hòa, TP Hà Nội) xây dựng tại phường Hà Khánh, TP Hạ Long sau 2 năm đưa vào hoạt động dường như chỉ là một "chiếc bánh vẽ đẹp như mơ", khiến người dân xung quanh phải "sống thực" với ô nhiễm, vô cùng bức xúc.

Nhà máy xử lý chất thải tại phường Hà Khánh

Theo luận chứng kinh tế- kỹ thuật thì dây chuyền công nghệ và hệ thống thiết bị phân loại, hệ thống thiết bị phân hủy chất thải sinh hoạt theo công nghệ sinh học, lên men hiếu khí tốc độ cao, tái chế rác thành các sản phẩm hữu ích như: phân hủy chất hữu cơ thành phân vi sinh cao cấp; các chất vô cơ phân loại từ rác thải được chế biến thành gạch Bloc; nilông được tái chế thành hạt nhựa; trong quá trình xử lý rác thải, khí CO2 được thu hồi để sản xuất bột nhẹ (CACO3) làm nguyên liệu phục vụ cho ngành sản xuất hóa chất...

Hệ thống thiết bị xử lý chất thải sinh hoạt có nhiều ưu điểm: chuyển hóa các chất hữu cơ thành phân vi sinh hữu cơ, khí CO2 và nước, không phát sinh khí CH4 và H2S nên không gây cháy nổ, không có mùi hôi thối gây ô nhiễm môi trường. Tỷ lệ thu hồi sản phẩm đạt cao, tới trên 90%, chỉ còn dưới 10% phải chôn vùi.

 Nhà máy có năng lực xử lý 100- 250 tấn rác/ngày, sản xuất khoảng 500 tấn hạt nhựa/năm và khoảng 300.000 viên gạch Bloc/năm. Tổng kinh phí đầu tư khoảng 125 tỷ đồng.

Căn cứ luận chứng kinh tế- kỹ thuật rất "đẹp" đó, UBND tỉnh và UBND TP Hạ Long đã phê duyệt và cấp cho dự án 6 ha đất ở phường Hà Khánh. Công ty đã động thổ, khởi công xây dựng từ năm 2006. Đến tháng 6/2009, nhà máy chính thức hoạt động, được tỉnh Quảng Ninh hỗ trợ 5USD/tấn rác xử lý, hỗ trợ 50% chi phí điện và hỗ trợ kinh phí lắp đặt đường dẫn nước sinh hoạt đến chân hàng rào nhà máy...

Đầu năm 2010, TP Hạ Long ký hợp đồng với công ty xử lý 118 tấn rác/ngày, năm 2011 xử lý 138 tấn/ngày. Và, kể cả số rác đã vận chuyển từ năm 2009 về nhà máy, đến tháng 6/2011, số rác và phân vi sinh bán thành phẩm tồn đọng tại bãi của nhà máy ước tính tới hơn 10.000 tấn.

Thế nhưng, thực tế năng lực chế biến của nhà máy rất thấp, số rác và phân vi sinh bán thành phẩm tồn đọng nhà máy quá lớn không xử lý được, bốc mùi xú uế rất nặng nề lan ra các khu vực xung quanh, khiến dân cư các tổ 3, 4, 5, 25, 26 khu 4... phường Hà Khánh bức xúc, phải kiến nghị với UBND phường và UBND TP Hạ Long can thiệp để cải thiện môi trường, bảo vệ sức khỏe người dân sinh sống xung quanh nhà máy.

Sau đó, trong 2 ngày, 14 và 15/6/2010, HĐND và Phòng TN&MT TP Hạ Long đã lập đoàn kiểm tra, tiến hành kiểm tra quy trình xử lý chất thải sinh hoạt của nhà máy, phát hiện nhà máy còn rất nhiều nhược điểm: bãi chứa chất thải và phân vi sinh bán thành phẩm không có mái che, nước mưa thấm trực tiếp xuống đất và chảy tràn trên bề mặt gây ô nhiễn các giếng nước của dân và bốc mùi xú uế.

Tỷ lệ chất thải chôn lấp cao, không đạt 10% như luận chứng. Nhà máy vi phạm nghiêm trọng Quyết định số 520/QĐ- TNMT, ngày 30/3/2005 của Sở TN&MT Quảng Ninh, không tuân thủ đúng quy trình vận hành theo văn bản số 1.215/SXD- QLCTXD của Sở Xây dựng Quảng Ninh... Đoàn kiểm tra đã yêu cầu công ty có biện pháp khắc phục. Ngày 1/7/2010, Phòng TN&MT TP Hạ Long đã ban hành văn bản số 723/QLĐT xử phạt công ty 1.416 USD.

Sau nhiều lần kiểm tra, lập biên bản nhắc nhở, rồi phạt tiền, lẽ ra Công ty CP xử lý chất thải Hạ Long phải nghiêm túc tiếp thu và thực thi những biện pháp khắc phục có hiệu quả, tiếc thay công ty không những không khắc phục mà còn tiếp tục nhận rác về tập kết tại sân bãi nhà máy.

Ngày 20/5/2011, UBND TP Hạ Long đã có văn bản số 1389/UBND tạm dừng việc cấp 138 tấn rác/ngày vào nhà máy và chuyển sang cho Công ty CP môi trường Indevco xử lý theo phương pháp chôn lấp tại bãi rác Đèo Sen, khi nào Công ty CP xử lý chất thải Hạ Long khắc phục xong những tồn tại, đúng quy trình, bảo đảm vệ sinh môi trường, TP Hạ Long sẽ xem xét việc ký hợp đồng xử lý chất thải.

 Hiện nay, phường Hà Khánh đã được quy hoạch thành khu đô thị quy mô lớn, dân cư đông đúc. Cách đó không xa, phía bên kia Cầu Bang, thuộc xã Thống Nhất, huyện Hoành Bồ, cũng đang hình thành khu đô thị lớn. UBND tỉnh Quảng Ninh, UBND TP Hạ Long rất nên cân nhắc nhiều vấn đề: Năng lực của nhà máy xử lý chất thải của Công ty CP xử lý chất thải Hạ Long như thế nào? Có nên đặt một nhà máy xử lý chất thải nằm giữa các khu đô thị thị lớn hay không? Thậm chí, theo dư luận, cần xem xét, di dời nhà máy đến vị trí khác xa khu dân cư?...

Bao giờ người dân khu vực phường Hà Khánh, TP Hạ Long thực sự được sống trong môi trường trong lành?

Tây Ninh