Sau một thời gian lãi suất cho vay ở ngưỡng cao ngất ngưởng, đến đầu tháng 7, những tín hiệu khơi thông dòng vốn bắt đầu được phát đi bởi các NHTM lớn như Sacombank, Eximbank... với các chương trình ưu đãi lãi suất cho một nhóm đối tượng riêng biệt, như cho vay tài trợ xuất khẩu.

Tín hiệu này đã nhanh chóng được một số NHTM khác hưởng ứng. Ngân hàng Á Châu (ACB) từ nay đến hết 31/12/2011 sẽ "tiếp vốn kinh doanh" với lãi suất giảm 1,2%/năm cho đối tượng là cá nhân, hộ kinh doanh, không giới hạn số lần giải ngân, với số tiền vay từ 500 triệu đồng trở lên (khách hàng ở TP.HCM và Hà Nội), 300 triệu đồng ở các tỉnh, thành khác phố.

Tình hình diễn ra tương tự ở một số NHTM lớn như BIDV, Vietcombank, Vietinbank. Từ đầu tháng 8 đến nay, Vietcombank đã có hai lần điều chỉnh giảm lãi suất cho vay với mức "trượt" khoảng 2%/năm. Cho vay doanh nghiệp của một số chi nhánh tại TP.HCM của Vietcombank chỉ còn 20%/năm, cho vay tiêu dùng cũng giảm xuống khoảng 2%, chỉ còn 21%/năm. Có khả năng Vietcombank sẽ giảm thêm lãi suất cho vay 0,5%- 1%/năm.

Đây được cho là một tín hiệu tốt, tuy mức ưu đãi này chỉ dành cho một nhóm các khách hàng riêng biệt thay vì một mặt bằng lãi vay chung.

Một số chuyên gia cho rằng, việc giảm lãi suất cho vay khu vực sản xuất một mặt sẽ "trấn an" dư luận về việc các NHTM trong nửa năm qua đã đạt được mức lợi nhuận hàng ngàn tỷ đồng (dù rằng nếu tính tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu thì hiệu quả không cao) trong bối cảnh các doanh nghiệp đang phải vật lộn với khó khăn để tồn tại; mặt khác, việc giảm lãi suất cũng giúp NHTM giải quyết nguồn vốn ứ đọng trong bối cảnh tín dụng tiền đồng đóng băng vì các doanh nghiệp "quay lưng" do lãi suất quá cao...

Ngay sau khi nhận được thông điệp của tân Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là lãi suất cho vay có thể giảm về mức 17- 19%/năm từ tháng 9/2011, theo các chuyên gia, việc giảm lãi suất sẽ khó thành hiện thực vì lạm phát vẫn đang ở mức cao và từ nay đến cuối năm 2011, lãi suất phải vượt qua nhiều thách thức mới có thể giảm xuống như kỳ vọng. Có rất nhiều lý do để các chuyên gia đưa ra nhận định như vậy.

Mặc dù không công khai và phải hạch toán ngoài, nhưng lãi suất vượt trần đang trở nên phổ biến ở các NHTM và người gửi tiền cũng quen dần với việc này, bởi áp lực lạm phát kỳ vọng đang còn khá cao.

Vì thế, các chuyên gia nhận định, trước mắt, các NHTM chưa thể giảm lãi suất và cạnh tranh huy động vốn còn gay gắt. Trong đó, NHTM đang có vốn khả dụng dư thừa cũng không muốn tiền tiết kiệm chạy sang NHTM khác có lãi suất cao hơn. Hơn nữa, những tháng cuối năm, nhu cầu vốn thường tăng cao, nên bằng mọi cách, các NHTM phải giữ lại nguồn tiền tiết kiệm.

Phó Tổng giám đốc một NHTM lớn cho biết, thời gian tới, khó có cơ sở hạ lãi suất vì lãi suất huy động vẫn cao 17- 18%/năm, nên lãi vay thấp nhất cũng phải "đung đưa" trong khoảng 20- 21%/năm. Thêm nữa, thanh khoản cuối năm hứa hẹn căng thẳng nên các NHTM sẽ phòng bị. Bởi vậy, không chỉ khó giảm lãi suất, mà các NHTM còn phải siết cả hạn mức cho vay.

Theo ông Cao Sỹ Kiêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa, với mức lãi suất cao ngất ngưởng hiện nay, may ra chỉ là những doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực bất động sản hay chứng khoán, hoặc những doanh nghiệp có những món hàng đầu cơ, kinh doanh theo kiểu "chụp giật" mới có thể chấp nhận vay. Tuy nhiên, đây cũng chính là những lĩnh vực rủi ro lớn và nếu xảy ra "vấn đề" thì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến ngân hàng. Trong khi đó, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chân chính, doanh nghiệp vừa và nhỏ khó lòng chịu nổi, vì "làm ăn gì cho lại" khi lãi suất vay lên tới 25%/năm.

Ông Kiêm cho rằng, để giải quyết tận gốc bài toán lãi suất, cần phải quyết liệt kiềm chế lạm phát. Lạm phát giảm thì lãi suất mới giảm được. Muốn vậy cần phối hợp chính sách tốt hơn nữa, cắt giảm quyết liệt hơn nữa ở mảng đầu tư công, chi tiêu công và tăng cường quản lý thị trường.