Về khu vườn loòng boong của ông Nguyễn Quốc Trinh, thôn 5, xã Tiên Mỹ,Tiên Phước (Quảng Nam) mới thấy cảnh đìu hiu của loòng boong đang vào vụ. Ông Trinh tâm sự : “Ba năm về trước, vào mùa lòong boong, gia đình tui chỉ ngồi mà đếm tiền. Nhưng năm nay cả vườn lòong  boong lớn thế này lại chỉ có vài ký để … nếm”.  Mùa thu hoạch năm 2004, với 60 cây lòong boong, giá 5.000 đồng/kg, trừ chi phí thu hoạch, ông Trinh bỏ túi hơn 40 triệu đồng. Năm đó, biết ông Trinh là “vua” lòong  boong ở xã Tiên Mỹ, đến mùa thu hoạch, nhà buôn tìm đến  hỏi thăm... còn bây  giờ thì không ai tới hỏi. Ông Nguyễn Văn Sự ở thôn 3 (Tiên Mỹ), nuôi 4 người con ăn học cũng nhờ vào 100 cây loòng  boong. Nhưng 3 năm trở lại đây, lòong boong mất mùa, nguồn thu nhập chính từ cây loòng  boong của gia đình không còn nữa. “Cũng may, mấy đứa con vừa tốt nghiệp ra trường đi làm thì cũng là lúc cây loòng  boong  không cho trái... Hồi đó mà không có cây lòong  boong thì biết lấy cái gì để nuôi con ăn học!”- ông Sự bộc bạch. 

Tiên Châu là một xã thuần nông của huyện Tiên Phước,  cây loòng boong là nguồn thu nhập chính của nông dân trong xã. Thế nhưng, đến vườn lòong boong hơn 23 năm tuổi của chị Nguyễn Thị Đào (thôn Hội Lâm) mới thấy tiếc đứt ruột .Năm 2005, với 100 cây lòong  boong, mùa thu hoạch, trừ chi phí chị Đào gửi vào ngân hàng gần 70 triệu đồng. Năm nay, nhìn những cây lòong boong thưa trái mà nẫu lòng. Riêng ông Nguyễn Bảo, 80 tuổi, (thôn Thanh Tân, xã Tiên Châu) với 30 cây loòng  boong là còn trụ lại được. Ông Bảo cho biết kinh nghiệm rút ra qua nhiều năm sinh nhai từ trái loòng boong : “Đã biết cây lòong  boong đem lại kinh tế cao, nhưng mình phải cất công chăm sóc, tỉa cành,... bón phân cho nó. Ngược lại, cứ ham lời để trái cứ đu đưa trên cây chờ chín muồi càng ngọt bán càng  được giá, thì nó khó phục hồi sức lực để ra trái vụ sau.Một đặc điểm nữa là cây lòong  boong rất nhạy cảm với gió bão, một khi bị rụng lá thì chồi non khó hồi phục dẫn đến tán cây bị chết dần.

Ông Nguyễn Vĩnh Siêu ở xã Tiên Châu, một trong những nhà buôn chuyên cung ứng lòong  boong cho thị trường Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh cho biết, những năm Tiên Phước trúng đậm mùa loòng  boong, ngày nào ông cũng cung cấp cho 2 thị trường lớn này hơn 5 tấn.Theo ông Siêu, 2 năm trở lại đây  loòng boong cao giá, 20.000 đồng/kg,  mà không có để mua.

Ông Nguyễn Duy Ân - cán bộ xã Tiên Châu, khẳng định rằng, cây lòong  boong ở xã Tiên Châu có giá trị kinh tế rất cao. Những năm trước đây, sản lượng bình quân khoảng hơn 20 tấn, cho giá trị hàng hóa từ 1,8 đến 2 tỷ đồng mỗi năm. Đây là nguồn thu nhập lớn, góp phần xóa đói giảm nghèo và làm thay đổi bộ mặt nông thôn của xã. Cũng theo ông Ân, hiện nay trên toàn xã có khoảng 26.500 cây loòng  boong trong đó có gần 5.500 cây đã cho quả. Tuy nhiên trong 3 năm gần đây, cây loòng  boong  không còn cho quả ổn định đúng mùa vụ. Rất nhiều cây không có quả. Năng suất, sản lượng sụt giảm 70% so với các năm trước.

Đem việc này lên hỏi lãnh đạo huyện, ông Đinh Thương - Trưởng phòng NN&PTNT Tiên Phước- cho biết, hiện nay toàn huyện có 897.379 cây lòong  boong được trồng trên tổng diện tích 90 hecta, trong đó khoảng 583.967 cây đã và đang cho trái tập trung ở các xã như: Tiên Châu, Tiên Mỹ, Tiên Lãnh, Tiên Kỳ, Tiên An và Tiên Cảnh. Giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2005, trung bình mỗi năm nông dân thu về hơn 17 tỷ đồng từ tiền bán loòng  boong, nhưng 3 năm trở lại đây, năng suất cây này sụt giảm mạnh, hơn 2/3 so với trước. Trong khi đó giá lòong  boong  tăng lên,  22 nghìn đồng/kg...Trả lời về việc hỗ trợ nông dân đang gặp thất bát vụ loòng boong năm nay, ông Thương cho biết, huyện sẽ nghiên cứu để duy trì và phát triển cây loòng boong, nhất là về mặt kỹ thuật lai tạo giống, vì hiện nay Thái Lan đã có giống loòng boong không hạt mà thời gian qua đã chiếm lĩnh thị trường nước ta.

Đây là loại cây đặc trưng của xứ Quảng và là thương hiệu du lịch, là “di sản ẩm thực”của Quảng Nam. Cứ thử tạo nên một Lễ hội loòng boong như các lễ hội trái cây mà các quốc gia khác đã làm, sẽ thấy sức hấp dẫn lạ kỳ từ cái thứ quả Nam Trân đã từng cứu đói cho đoàn quân Gia Long Nguyễn Ánh và đã giúp thoát nghèo cho những người nông dân miền Tây Quảng Nam.